دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، روز چهارشنبه گفت که ممکن است تهران به دنبال آتشبس باشد، اما تحلیلگران میگویند از آنجا که قدرت واقعی در جمهوری اسلامی اکنون در دست چهرههای تندرو سپاه قرار دارد، چنین سیگنالهایی لزوما بازتابدهنده ارادهای یکپارچه در ساختار قدرت رژیم نیست.
ترامپ نام طرف ایرانی مورداشاره خود را ذکر نکرد، اما اظهارات او به احتمال زیاد به مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، اشاره داشت. به گفته ترامپ، «رئیسجمهوری جدید رژیم ایران، که بسیار کمتر رادیکال و بسیار باهوشتر از پیشینیان خود است، همین حالا از ایالات متحده آمریکا درخواست آتشبس کرده است! ما آن را زمانی بررسی خواهیم کرد که تنگه هرمز باز، آزاد و امن باشد وگرنه ما ایران را نابود خواهیم کرد یا همانطور که میگویند، به عصر حجر بازمیگردانیم!!!»
بنی سبتی، کارشناس ایران در موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، هشدار میدهد حتی زمانی که تهران از تمایل به «آتشبس» سخن میگوید، ممکن است این مفهوم با برداشت غربی از آن متفاوت باشد. او به مفهوم «هدنه» اشاره و آن را چنین توصیف میکند: «آتشبسی همراه با فریب؛ آنها چون ضعیف شدهاند، درخواست توقف میکنند تا توان خود را بازیابند و سپس دوباره حمله کنند. چه علیه اسرائیل و چه علیه ایالات متحده. چنین وقفههایی که انگیزههای ایدئولوژیک دارند، میتواند به چرخهای از خشونت بیپایان تبدیل شود و نباید بهعنوان پایان واقعی خصومتها تلقی شوند.»
کارشناسان همچنین اشاره میکنند که رئیسجمهوری در ایران اختیارات کافی برای اتخاذ تصمیمهای مربوط به جنگ و صلح را ندارد و قدرت واقعی در اختیار چهرههای ارشد مرتبط با سپاه پاسداران است، که در حال حاضر احمد وحیدی، محمدباقر قالیباف و محمدباقر ذوالقدرند.
اکنون توجهها بیشازپیش به احمد وحیدی، فرمانده جدید سپاه، معطوف شده که بهعنوان فردی افراطی و پشتپرده شناخته میشود و بازگشت او را میتوان نشاندهنده تغییری رادیکال در درون ساختار رهبری جمهوری اسلامی دانست.
سبتی درباره او به فاکسنیوز میگوید: «او مردی بسیار خشن است و به نسلی از سپاه تعلق دارد که در جنگهای چریکی شرکت داشت. نسل اولی که پیش و پس از انقلاب ۱۳۵۷، با گروههای شبهنظامی در لبنان ارتباط برقرار کردند؛ روابطی که بعدها به بخش مهمی از راهبرد منطقهای جمهوری اسلامی تبدیل شد. برخی گزارشها حاکی از آن است که وحیدی در اردوگاههایی مرتبط با گروههای فلسطینی و لبنانی در جنوب لبنان آموزش دید و به ایجاد پایههای اتحاد بلندمدت تهران و حزبالله لبنان کمک کرد.»
گفته میشود وحیدی در سرکوب قیام کردها در شمالغرب ایران پس از انقلاب هم شرکت داشت که نشاندهنده سابقه طولانی او در عملیاتهای امنیت داخلی است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
وحیدی در ساختار سپاه پاسداران رشد کرد و در دهه ۱۹۹۰ (۱۳۷۰) به فرماندهی سپاه قدس، واحد مسئول عملیات برونمرزی سپاه، رسید. او را با برخی از مرگبارترین حملاتی که به شبکههای تحت حمایت جمهوری اسلامی در خارج نسبت داده شدند، مرتبط دانستهاند. از جمله بمبگذاری سال ۱۹۹۲ در سفارت اسرائیل در آرژانتین و بمبگذاری سال ۱۹۹۴ در مرکز یهودیان آمیا در بوئنوس آیرس.
سبتی اشاره میکند که وحیدی همچنین متهم است که پس از حملات ۱۱ سپتامبر، با اعضای القاعده همچنان در ارتباط بود؛ موضوعی که به گفته او، نشاندهنده تمایل تهران به همکاری با گروههایی است که منافع غرب و اسرائیل را هدف قرار میدهند و با وجود آنکه وحیدی بعدها مناصبی سیاسی یا اداری بر عهده گرفت، هرگز واقعا از سپاه پاسداران جدا نشد و به همین دلیل نقش او همچنان به ساختار امنیتی و عملیاتی رژیم گره خورده است.
او گفت: «وحیدی همیشه یک سپاهی بود؛ حتی بدون پوشیدن لباس فرم. این در جمهوری اسلامی ایران کاملا رایج است. حتی وقتی وارد سیاست میشوند، در همان ساختار باقی میمانند.»
نظامی مبتنی بر قدرت افراد، نه موقعیت رسمی آنان
پررنگ شدن نقش وحیدی در شرایط فعلی در حالی است که به نظر میرسد ساختار داخلی جمهوری اسلامی ایران بهطور فزایندهای پراکنده شده و قدرت در شبکههایی چندکانونی و گاه رقابتی متمرکز شده است.
بهنام بنطالبلو، پژوهشگر ارشد بنیاد دفاع از دموکراسیها، جمهوری اسلامی را «سیستمی مبتنی بر افراد، نه قوانین» توصیف میکند؛ جایی که روابط شخصی و نفوذ غیررسمی اغلب بر مناصب رسمی برتری دارند و به گفته او، این وضعیت با ادامه جنگ تشدید هم شده است.
بنطالبلو افزود: «ما افزایش قدرت سپاه را در طیف گستردهای از نهادهای سیاسی و امنیتی جمهوری اسلامی شاهدیم. این برتری سپاه به معنای یک جمهوری اسلامی خشنتر خواهد بود، با این حال این تغییر در زمانی رخ میدهد که این رژیم از نظر نظامی ضعیفتر از همیشه است.»
قدرت بیشتر، محدودیت کمتر
سبتی احتمال میدهد که وحیدی اکنون از دیگر چهرههای برجسته در تهران، از جمله قالیباف و مجتبی خامنهای، نفوذ بیشتری داشته باشد و میافزاید: «به نظر من، در حال حاضر وحیدی نفر اول است، حتی اگر همه با هم هماهنگ باشند.»
او هشدار داد که افزایش قدرت وحیدی ممکن است موضع ایران را سختتر کند، زیرا رادیکالتر است و ممکن است تمایلی به پایان دادن به جنگ نداشته باشد، زیرا ادامه جنگ به نفع سپاه پاسداران است. سبتی افزود: «اگر ایالات متحده عقبنشینی کند، آنها میتوانند به قدرت مسلط منطقه تبدیل شوند و این دقیقا در راستای منافع او است.»
اظهارنظر ترامپ مبنی بر اینکه تهران به دنبال آتشبس است، امیدهایی را برای گشایش دیپلماتیک ایجاد کرد، اما کارشناسان هشدار میدهند که چنین سیگنالهایی ممکن است برآمده از موضعی یکپارچه در داخل ایران نباشد.
بنطالبلو گفت: «سوال این است آیا آنچه به رئیسجمهوری ترامپ منتقل شده، واقعی است، یا صرفا بخشی از معاملهگری یک فرد جاهطلب؟ ما میدانیم که پزشکیان اختیار آغاز یا پایان دادن به یک درگیری نظامی بزرگ با ایالات متحده را ندارد و این واقعیت، احتمال این را که هرگونه تلاش برای برقراری ارتباط (یا پیامرسانی) ماهیتی تاکتیکی، پراکنده یا حتی متناقض داشته باشد، بالا میبرد.»
