سیاستمداران عراقی این روزها تحولات مربوط به «پیامدهای جانبی» توافق احتمالی میان آمریکا و جمهوری اسلامی ایران را با حساسیت بالا زیر نظر دارند، زیرا این پیامدها می‌تواند معادلات قدرت در عراق را تحت تاثیر قرار دهد.

طیفی از ناظران بر این باورند که معادلات آینده عراق به سود واشنگتن و به زیان تهران رقم خواهد خورد، اما در مقابل، گروهی دیگر معتقدند جمهوری اسلامی ایران نه‌تنها نفوذش را از دست نخواهد داد، بلکه ممکن است در ماه‌ها و سال‌های پیش رو، مرحله‌ای تازه از هژمونی و اثرگذاری در این کشور را آغاز کند.

با توجه به فضای ابهام‌آلودی که بر یادداشت تفاهم میان واشنگتن و تهران سایه افکنده است، به‌ویژه در خصوص موضع دو طرف در قبال نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی ایران در منطقه، به نظر می‌رسد پیام‌های صادرشده از تهران و واشنگتن نیز قادر به رمزگشایی از آینده عراق نیستند؛ آینده‌ای که در آن، هر حلقه‌ از زنجیره نفوذ دو رقیب دیرینه می‌تواند در معرض تحولات بعدی قرار گیرد.

موضع آمریکا

با وجود هشدارهای پی‌درپی آمریکا به بغداد درباره لزوم جلوگیری از مشارکت گروه‌هایی که در «فهرست تروریستی آمریکا» قرار دارند، در ساختار قدرت، همچنان نوعی ابهام بر موضع واشنگتن سایه انداخته است. از جمله موضع جاشوا هریس، کاردار سفارت ایالات متحده در عراق، که درباره دوران پس از توافق احتمالی میان واشنگتن و تهران و پیامدهای آن بر عراق مطرح شد.

هریس در پاسخ به پرسشی از شبکه «الحره»ــ رسانه عربی‌زبان آمریکایی‌ــ درباره اینکه آیا توافق احتمالی میان تهران و واشنگتن می‌تواند بر وضعیت عراق اثر بگذارد، به تضعیف گروه‌های مسلح منجر شود یا برعکس به تقویت نفوذ آن‌ها بینجامد، گفت: «در این مرحله، آنچه اهمیت دارد شکل‌گیری دولتی در عراق است که منافع عراقی‌ها را در اولویت قرار دهد. ایالات متحده نیز همواره منافع شهروندان خود و کشورش را در اولویت قرار می‌دهد.»

هریس افزود: «مبنای هر همکاری سودمند میان واشنگتن و بغداد این است که دولت عراق با چالش گروه‌های شبه‌نظامی مقابله کند و کنترل سلاح را در انحصار دولت قرار دهد؛ این همان اصل بنیادین و آستانه‌ای است که می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری چنین همکاری‌ شود.»

نقش جمهوری اسلامی ایران در عراق نسبت به دیگر بازیگران، پررنگ‌تر است

در مقابل، به نظر می‌رسد تحرکات جمهوری اسلامی ایران در حال بازگشت به روال عادی پیش از جنگی است که در اواخر فوریه گذشته آغاز شد؛ به‌گونه‌ای که رسانه‌های نزدیک به ایران از برنامه سفر قریب‌الوقوع عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، به بغداد خبر می‌دهند که قرار است طی آن، او با مقام‌های عراقی درباره مذاکرات سوییس و نیز مقدمات برگزاری مراسم تشییع علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی ایران، گفتگو کند.

چندی پیش، علیرضا زاکانی، شهردار تهران، اعلام کرد: «پیکر رهبر شهید انقلاب برای تشییع راهی کشور عراق خواهد شد». هرچند درباره عملی شدن این امر تردیدهایی وجود دارد، به باور برخی ناظران، صرف مطرح شدن این موضوع از سوی تهران می‌تواند نشانه‌ای از موقعیت برتر و نفوذ گسترده‌تر جمهوری اسلامی ایران در عراق باشد.

اظهارات سفیر جمهوری اسلامی ایران در عراق

با وجود آنکه برخی گروه‌های نزدیک به جمهوری اسلامی ایران با ورود به جنگ و حمایت از تهران، خود زمینه‌ساز بروز مشکلات امنیتی شده‌اند، محمدکاظم آل‌صادق، سفیر جمهوری اسلامی ایران در عراق، در مصاحبه‌ای مطبوعاتی تاکید کرد که کشورش «از هیچ طرفی درخواست مداخله نکرده، زیرا نیازی به آن نداشته است». او در واقع به این نکته اشاره داشت که گروه‌های مسلح مزبور به‌صورت داوطلبانه و خودجوش در حمایت از رژیم ایران وارد میدان شده‌اند.

از سوی دیگر، یک منبع نزدیک به گروه‌های مسلح در گفتگویی با روزنامه «الشرق‌الاوسط» خاطرنشان کرد که اظهارات آل‌صادق درباره «ابتکار داوطلبانه گروه‌های عراقی» نشان‌دهنده تفاوتی است که به گفته او، موقعیت و برتری راهبردی جمهوری اسلامی ایران را در عراق تقویت می‌کند.

پرونده انحصار سلاح در دست دولت

در مورد پرونده «انحصار سلاح در دست دولت» که آمریکا تاکنون در قبال آن موضعی سختگیرانه اتخاذ کرده، سفیر ایران تاکید کرد که «این یک موضوع داخلی عراق است و هر تصمیمی که دولت عراق در این خصوص بگیرد، ما به آن احترام می‌گذاریم».

در اشاره به موضع تهران در مخالفت با خلع سلاح گروه‌های مسلح عراقی، سفیر جمهوری اسلامی ایران تاکید کرد که باید «به ریشه‌ها و دلایلی که این گروه‌ها را در عراق به حفظ سلاح ترغیب می‌کند توجه شود» و افزود که «لازم است صدای آن‌ها شنیده و به نگرانی‌ها و دغدغه‌هایشان رسیدگی شود».

این منبع معتقد است که «برخلاف سردرگمی آمریکا در عراق، جمهوری اسلامی ایران طی دو دهه گذشته نشان داد که به‌خوبی می‌داند از عراق چه می‌خواهد و به نظر می‌رسد این روند حتی پس از امضای توافق احتمالی میان آمریکا و ایران نیز ادامه یابد».

منبع مزبور که خواست نامش فاش نشود، معتقد است ایران پس از توافق، رویکردی متفاوت و غیرعلنی در پیش خواهد گرفت که حساسیت واشنگتن را برنمی‌انگیزد، اما همچنان بر تداوم نفوذ سنتی خود در عراق استوار خواهد بود. بنابراین انتظار می‌رود تهران با اتکا به شماری از چهره‌ها و احزاب وفادار به خود در عراق، همچنان کنترل صحنه سیاست عراق را در دست داشته باشد.

اهرم نفت

در مقابل، بسیاری از جریان‌های مخالف نفوذ جمهوری اسلامی ایران در عراق معتقدند که دولت آمریکا به رهبری دونالد ترامپ هم اراده و هم توان لازم را برای مهار این نفوذ دارد؛ چه از طریق تشدید فشارها بر ایران و چه با افزایش فشار بر روندهای تصمیم‌گیری در داخل عراق. این جریان‌ها معتقدند که تهدید به اعمال تحریم‌های اقتصادی به‌تنهایی می‌تواند رهبران شیعه و به‌ویژه احزاب سیاسی را وادار کند در خصوص خطرات تداوم و گسترش نفوذ رژیم ایران در عراق بازنگری کنند.

این در حالی است که پول حاصل از فروش نفت عراق ابتدا به «فدرال رزرو» (بانک مرکزی آمریکا) واریز و سپس به بانک‌های عراق بازگردانده می‌شود.

برگرفته از الشرق‌الاوسط