با آغاز روزهای داغ تابستان و افزایش محسوس دمای هوا در سراسر ایران، خاموشی‌های روزانه و قطع برق بار دیگر به زندگی روزمره میلیون‌ها نفر از مردم ایران بازگشته است؛ خاموشی‌هایی که تنها به قطع برق محدود نمی‌شود و در بسیاری از ساختمان‌های مسکونی، به دلیل از کار افتادن پمپ‌ آب‌ها، هم‌زمان جریان آب نیز قطع می‌شود. در شرایطی که بسیاری از شهرها دمای هوا بالای ۳۵ تا ۴۰ درجه است، مردم از ساعت‌ها بی‌برقی، نبود آب، اختلال در فعالیت‌های اقتصادی و دشوارتر شدن زندگی روزمره خبر می‌دهند.

روز پنجشنبه چهارم تیرماه، اهواز با ثبت دمای ۴۳ درجه سانتی‌گراد در زمره گرم‌ترین نقاط جهان قرار گرفت. هم‌زمان دمای هوا در تهران به ۳۵ درجه، در اصفهان و شیراز، به ۳۶ درجه، در بندرعباس و زاهدان، به ۳۸ درجه، در کرمان به ۳۷ درجه و حتی در همدان، یکی از شهرهای سردسیر ایران، به ۳۲ درجه رسید. این افزایش دما در حالی رخ داد که شبکه برق ایران بار دیگر زیر فشار مصرف تابستانی قرار گرفته و خاموشی‌های چندساعته به بسیاری از استان‌ها بازگشته است.

پیام‌های رسیده از مخاطبان به ایندیپندنت فارسی نشان می‌دهد خاموشی‌ به بسیاری از مناطق ایران گسترش یافته است. یکی از ساکنان ممسنی می‌گوید: «هرروز چهار ساعت برق نداریم. هوا بسیار گرم است، بچه کوچک داریم و واقعا عذاب می‌کشیم.»

فرد دیگری از بندرعباس در جنوب ایران می‌نویسد: «نه آب کافی داریم و نه برق. هر روز چند ساعت برق را قطع می‌کنند و هم‌زمان با قطعی برق، آب هم قطع می‌شود، آن‌هم در یکی از گرم‌ترین نقاط کره زمین.»

در خوزستان با آغاز روزهای بالای ۵۰ درجه، خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده از سر گرفته شده است؛ استانی که به گفته ساکنانش، با وجود تولید انرژی چند برابر نیاز خود، همچنان هر روز با قطعی برق روبرو است.

البته که خاموشی‌ها تنها به استان‌های جنوبی ایران محدود نیست و در استان‌های شمالی ایران نیز که گرمای هوا با رطوبت بالا همراه است، گزارش‌های مردمی متعدد و اطلاعیه‌های شرکت‌های توزیع برق از قطع روزانه دو تا چهار ساعته برق حکایت دارد.

در دماوند واقع در استان تهران نیز شرکت توزیع برق، خاموشی‌های دومرحله‌ای چهار ساعته را با هدف «افزایش پایداری شبکه» اعلام کرده و از مشترکان خواسته است تجهیزات حساس خود را پیش از آغاز خاموشی‌ها، مدیریت کنند. این اطلاعیه‌ها نشان می‌دهد که خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده بار دیگر به بخشی از روال روزانه شبکه برق تبدیل شده است.

برای بسیاری از خانوارها، قطع برق تنها به خاموش شدن وسایل برقی محدود نمی‌شود. در ساختمان‌هایی که تامین آب وابسته به پمپ‌های برقی است، با قطع برق، جریان آب نیز متوقف می‌شود. پیام‌های متعدد از شهرهای مختلف نشان می‌دهد هم‌زمان با خاموشی‌ها، بسیاری از واحدهای مسکونی ساعت‌ها بدون آب می‌مانند. یکی از مخاطبان ایندیپندنت فارسی از ملایر خبر داد که مردم برخی مناطق این شهرستان از ابتدای خرداد با کمبود آب شرب روبرو هستند و آبرسانی با تانکر نیز با تاخیر انجام می‌شود.

در همین حال، تازه‌ترین گزارش‌های کارشناسی نشان می‌دهد بحران برق ایران برخلاف وعده‌های وزیر نیرو، همچنان ادامه دارد. بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، در سناریویی واقع‌بینانه، شبکه برق ایران در تابستان ۱۴۰۵ با حدود ۱۳ هزار مگاوات کسری تولید روبرو خواهد بود که در خوش‌بینانه‌ترین حالت حدود ۱۰ هزار مگاوات و در بدترین سناریو تا ۱۸ هزار مگاوات براورد شده است.

این گزارش تاکید می‌کند که وابستگی بیش از ۹۰ درصدی تولید برق کشور به نیروگاه‌های حرارتی و محدودیت تامین سوخت، مدیریت مصرف و توسعه سریع انرژی‌های تجدیدپذیر را به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر تبدیل کرده است.

در استان تهران نیز مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق اعلام کرد که نیاز مصرف برق استان حدود ۱۵ هزار مگاوات است، اما در شرایط فعلی تنها ۱۰ تا ۱۱ هزار مگاوات تامین می‌شود. به عبارت دیگر، پایتخت با حدود چهار هزار مگاوات ناترازی برق مواجه است. هم‌زمان مدیران صنعت برق از افزایش حدود چهار هزار و ۵۰۰ مگاواتی مصرف برق کشور نسبت به سال گذشته خبر دادند، که فشاری مضاعفی بر شبکه وارد کرده است.

دبیر سندیکای صنعت برق ایران نیز ریشه اصلی این بحران را مشکلات ساختاری و مالی می‌داند. به گفته او، دولت اکنون صدها هزار میلیارد تومان به صنعت برق بدهکار است و پرداخت نشدن کامل یارانه برق طی بیش از یک دهه گذشته، منابع مالی لازم را برای توسعه شبکه و سرمایه‌گذاری جدید به‌شدت محدود کرده است. او همچنین اعلام کرد که از اردیبهشت‌ماه برق چاه‌های کشاورزی روزانه حدود پنج ساعت قطع می‌شود؛ اقدامی که می‌تواند علاوه بر تولید برق، بر امنیت غذایی و تولید محصولات کشاورزی نیز اثر بگذارد.

از سوی دیگر، افزایش دما، تقاضا برای تجهیزات سرمایشی را نیز بالا برده، اما قیمت این تجهیزات آن‌ها را برای بسیاری از خانوارها دست‌نیافتنی کرده است. به نوشته ایلنا، بررسی قیمت‌ها نشان می‌دهد فاصله ارزان‌ترین و گران‌ترین کولرهای موجود در بازار به بیش از ۱۰۰ میلیون تومان رسیده است. در چنین شرایطی بسیاری از خانواده‌ها نه‌تنها توان خرید تجهیزات سرمایشی جدید را ندارند، بلکه حتی در صورت تهیه آن‌ها نیز با نگرانی از خاموشی‌های مکرر و افزایش هزینه برق روبرو هستند.

اگرچه مقام‌های وزارت نیرو همچنان توسعه نیروگاه‌های خورشیدی را یکی از راهکارهای اصلی عبور از بحران معرفی می‌کنند، بسیاری از کارشناسان معتقدند حتی در صورت تحقق برنامه‌های اعلام‌شده، سهم انرژی خورشیدی در ساعات اوج مصرف تابستان هنوز آن‌قدر نیست که بتواند ناترازی چندین هزار مگاواتی شبکه را جبران کند. علاوه بر این، فرسودگی شبکه انتقال، محدودیت سرمایه‌گذاری، تاخیر در اجرای پروژه‌ها و افزایش سریع مصرف، همچنان موانع اصلی کاهش خاموشی‌ها به شمار می‌روند.

در نتیجه، هم‌زمان با آغاز موج گرمای تابستان، میلیون‌ها ایرانی بار دیگر با چرخه‌ای آشنا روبرو شده‌اند که با افزایش دما آغاز می‌شود، به خاموشی برق می‌رسد و در بسیاری از خانه‌ها با قطع آب، اختلال در فعالیت‌های روزمره و افزایش فشار اقتصادی ادامه پیدا می‌کند. تکرار این وضعیت، آن هم در شرایطی که سال‌ها وعده رفع ناترازی برق داده شده بود، نشان می‌دهد بحران زیرساختی صنعت برق ایران نه‌تنها پایان نیافته است، بلکه با هر تابستان گرم، ابعاد گسترده‌تری پیدا می‌کند.