در ادامه برنامه جمهوری اسلامی برای تبدیل اینترنت بینالملل به کالایی لوکس و طبقاتی در ایران، اپراتورهای تلفن بهتازگی قیمت بستههای اینترنت را تا سه برابر افزایش دادهاند. با این حال، آنچه روایت شهروندان از داخل ایران نشان میدهد، افزایش رسمی قیمتها تنها بخشی از این برنامه است و در واقعیت، هزینه واقعی دسترسی به اینترنت بینالملل بسیار بیشتر از ارقام اعلامشده است.
تا پیش از این، حجم درجشده برای بستههای اینترنتی بر مبنای مصرف اینترنت بینالملل محاسبه میشد و استفاده از وبسایتها و اینترنت داخلی نیمبها بود، اما حالا کاربران میگویند اپراتورها، بدون اطلاعرسانی شفاف و قبلی، مبنای محاسبه را تغییر دادهاند؛ به این صورت که حجم اعلامشده بستهها بر اساس مصرف اینترنت داخلی است و مصرف یک گیگابایت اینترنت بینالملل، معادل حدود ۲.۷ گیگابایت از بسته کاربر را میبلعد.
این موضوع طی روزهای اخیر بارها در شبکههای اجتماعی فارسیزبان مطرح شده و به یکی از دغدغههای جدی کاربران تبدیل شده است. روایتها اغلب شبیه یکدیگرند: کاربر هنوز به اندازه معمول از اینترنت استفاده نکرده، ویدئویی طولانی ندیده و فایل حجیمی دانلود نکرده است، اما ناگهان پیامکی دریافت میکند که «۸۰ درصد بسته شما مصرف شده است» یا «بسته اینترنت شما به پایان رسیده و از این لحظه، مصرف با نرخ آزاد محاسبه میشود».
به گزارش دنیای اقتصاد، کاربر با مراجعه به اپلیکیشن اپراتور، میزان مصرف ثبتشده را میبیند، اما توضیح روشنی درباره نحوه محاسبه آن پیدا نمیکند. مشخص نیست چه میزان از ترافیک با ضریب بالاتر محاسبه شده، استفاده از فیلترشکن چه تأثیری بر مصرف بسته داشته و چرا حجم خریداریشده بسیار زودتر از انتظار به پایان رسیده است. مهمتر آنکه راه مشخصی نیز برای مشاهده جزئیات و راستیآزمایی محاسبات اپراتور در اختیار او قرار ندارد.
یکی از کاربران میگوید برای خرید یک بسته شش گیگابایتی همراه اول حدود ۶۰ هزار تومان میپردازد، اما حجم بسته آنقدر زود تمام میشود که گاهی ناچار است در یک ماه چهار یا پنج بسته بخرد. او بهتازگی برای کاهش مصرف، استفاده از اینستاگرام و یوتیوب را بهشدت محدود کرده و از اینترنت بینالملل هم بیشتر برای پیامرسانی در تلگرام و واتساپ استفاده میکند. این کاربر میگوید: «طبقاتی شدن اینترنت یعنی همین که افرادی مثل من که وضعیت مالی چندان مساعدی ندارند، مجبور میشوند خودشان دسترسی به اینترنت بینالملل را محدود کنند.»
کاربر دیگری با اشاره به تغییر مبنای فروش بستهها میگوید: «پول ۱۰ گیگ اینترنت را میدهیم، ولی فقط نصف آن را میتوانیم استفاده کنیم و حجم بسته تمام میشود.»
یکی دیگر از کاربران نیز در شبکه اجتماعی ایکس تجربه مشابهی را چنین روایت کرده است: «یک ساعت پیش ۹۰۰ مگابایت از بسته ایرانسل من باقی مانده بود. فیلمی آنلاین با حجم حدود ۳۵۰ مگابایت تماشا میکردم که در میانه پخش، برنامه دچار اختلال شد و فیلم متوقف ماند. بعد از آن هم هیچ فایلی دانلود نکردم، اما حالا بستهام تمام شده است.»
آنچه در پس این روایتهای پراکنده قرار دارد، تغییر شیوه محاسبه مصرف در بستههای جدید اینترنت است. طبق گزارش فعالان حوزه دیجیتال، در مدل تازه تعرفهگذاری، حجم بستهها بر مبنای ترافیک داخلی تعریف شده و مصرف اینترنت بینالملل دیگر به این صورت است که معادل مصرف هر یک گیگابایت ترافیک بینالملل، ۲.۷ گیگابایت از حجم بسته کاربر کسر میشود.
بر این اساس، کسی که یک گیگابایت اینترنت میخرد، در واقع یک گیگابایت ترافیک داخلی دریافت میکند و اگر تمام آن را برای اتصال به اینترنت بینالملل به کار ببرد، تنها حدود ۳۷۰ مگابایت امکان مصرف خواهد داشت. به بیان دیگر، بخش بزرگی از حجم اعلامشده بسته، پیش از آنکه کاربر به همان میزان از اینترنت بینالملل استفاده کند، از حساب او کسر میشود.
بااینحال، این تغییر بدون اطلاعرسانی شفاف و عمومی به مشترکان اعمال شده است. اپراتورها تاکنون درباره مبنای تازه محاسبه حجم بستهها، زمان اجرای آن و تأثیر ضریب جدید بر مصرف اینترنت بینالملل توضیح روشنی ارائه نکردهاند. سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی نیز مصوبه یا ابلاغیه عمومی درباره اعمال چنین ضریبی، تغییر تعرفهها یا شیوه جدید محاسبه ترافیک اینترنت منتشر نکرده است.
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز با اعلام شماره تماسی برای گزارش گرانی تعرفههای اینترنت، عملا راه انکار را در پیش گرفته و مسئولیت را از دوش خود برداشته است. در صورتی که حجم بستهها همزمان با افزایش قیمت آنها کاهش یافته است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
بررسی تعرفههای تیرماه ۱۴۰۵ نشان میدهد هزینه واقعی برخی بستهها، با در نظر گرفتن قیمت هر گیگابایت، حدود ۶۰ تا ۱۵۰ درصد افزایش یافته است. برای نمونه، بسته ۲۳۰ گیگابایتی که پیشتر ۳۵۰ هزار تومان قیمت داشت، با بستهای ۱۴۰ گیگابایتی به قیمت ۵۲۸ هزار تومان جایگزین شده است.
در این مورد، اگرچه مبلغ پرداختی حدود ۵۱ درصد افزایش یافته، حجم بسته نزدیک به ۳۹ درصد کاهش پیدا کرده و در نتیجه، قیمت هر گیگابایت حدود ۱۴۸ درصد بالا رفته است. بسته ۷۵ گیگابایتی ۱۹۰ هزار تومانی نیز جای خود را به بسته ۶۰ گیگابایتی با قیمت ۲۵۰ هزار تومان داده است؛ یعنی همزمان با کاهش ۲۰ درصدی حجم، قیمت هر گیگابایت حدود ۶۴ درصد افزایش یافته است.
به گزارش امتداد، مقایسه قیمت بستههای اینترنت در فاصله سالهای ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۵ نشان میدهد هزینه هر گیگابایت در بستههای بلندمدت از حدود ۸ تا ۱۰ هزار تومان به نزدیک ۴۰ هزار تومان رسیده است؛ یعنی افزایشی نزدیک به ۴۰۰ درصد.
همزمان، اپراتورها با حذف تدریجی بستههای بلندمدت و جایگزینی آنها با بستههای کوتاهمدت و «پرو»، کاربران را به خرید گزینههای گرانتر سوق دادهاند و این اقدام بیشترین فشار را بر خانوارهای طبقه متوسط و پایین وارد کرده است.
مردم ایران بخش قابلتوجهی از سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ را در خاموشی دیجیتال سپری کردند. جمهوری اسلامی در جریان جنگ ۱۲ روزه و انقلاب ملی ایران در دیماه، دسترسی به اینترنت را قطع کرد.
پس از حمله آمریکا و اسرائیل به مجتمع رهبری در تهران و آغاز جنگ نیز، در یکی از نخستین اقدامها، دسترسی به اینترنت بار دیگر مسدود شد و در یکی از طولانیترین دورههای خاموشی دیجیتال در ایران، روان جمعی جامعه آسیب دید و کسبوکارهای مبتنی بر اینترنت به مرز فروپاشی رسیدند.
در همان زمان، گزارشهای دسترسی کاربران خاص به سیمکارتهای سفید و پدیده اینترنت پرو، بهتدریج زمینه را برای تبدیل کردن اینترنت به کالایی لوکس و طبقاتی فراهم کرد.
حالا نیز افزایش تعرفهها و کاهش حجم بستهها، در کنار تحمیل هزینه خرید فیلترشکن که از قبل وجود داشت، در امتداد همین روند ادامه دارد. در صورتی که حتی پیمایشهای تاریخی نیز ارتباط عمیق معیشت بخش زیادی از جامعه با اینترنت را اثبات میکند.
تازهترین پیمایش مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا) نشان میدهد ۸۹.۳ درصد جمعیت بالای ۱۵ سال ایران از اینترنت استفاده میکنند و از این میان، ۷۴.۴ درصد کاربران برای دسترسی به خدمات و پلتفرمهای فیلترشده، برای خرید فیلترشکن پول میپردازند و متوسط هزینه ماهانه آنان به ۲۶۲ هزار تومان میرسد. بر اساس این پیمایش، معیشت و درآمد بیش از ۵۵ درصد از کاربران ایرانی به پایداری شبکه و ابزارهای ارتباطی وابسته است.
