دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری ایالات متحده، روز دوشنبه ۲۶ مرداد اعلام کرد که دولت او از طریق کانال‌های پشت‌پرده با مقام‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در تماس است و گفت برای رسیدن به نتیجه در مناقشه با جمهوری اسلامی ایران عجله‌ای ندارد.

ترامپ در گفت‌وگو با شبکه فاکس نیوز گفت: «ما به صورت مستقیم با مقام‌های سپاه پاسداران در ایران صحبت می‌کنیم.» او جزئیاتی درباره هویت مقام‌های طرف گفت‌وگو، سطح این تماس‌ها و موضوع‌های مطرح‌شده در آنها ارائه نکرد.

رئیس‌جمهوری آمریکا همزمان لحن تندی در قبال تهران در پیش گرفت و گفت ایران باید «پرچم تسلیم را بالا ببرد».

او با اشاره به ادامه محاصره دریایی ایران گفت که این اقدام فشار اقتصادی تازه‌ای بر جایران وارد می‌کند و افزود: «آن‌ها در بازی پوکر مهارت دارند، اما در حال مرگ‌اند.»

دونالد ترامپ در پاسخ به پرسش تری اینگست، مجری فاکس نیوز درباره مذاکرات میان ایران و عمان برای مدیریت کشتیرانی در تنگه هرمز گفت: «اگر مانع ما شوند، به شدت بمباران خواهند شد.»
ترامپ دو ماه پیش و همزمان با آغاز مذاکرات تهران و مسقط تهدید کرده بود اگر عمان با ایران برای گرفتن عوارض از کشتی‌ها به توافق برسد، نابود خواهد شد.

این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که تلاش‌های دیپلماتیک برای دستیابی به توافق نهایی میان تهران و واشنگتن تاکنون به نتیجه نرسیده و اختلاف بر سر اجرای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، همچنان ادامه دارد.

ترامپ ساعاتی پیش از این اظهارات نیز بار دیگر پرونده هسته‌ای جمهوری اسلامی را هدف اصلی سیاست دولتش در قبال تهران معرفی کرده بود.

او در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «هدف شماره یک این است و همیشه خواهد بود که ایران به هیچ شکل و صورتی سلاح هسته‌ای نداشته باشد.»

اظهارات تازه ترامپ همزمان با رسیدن مهلت پیش‌بینی‌شده در تفاهم‌نامه ایران و آمریکا به ساعات پایانی مطرح شده است؛ تفاهمی که قرار بود زمینه را برای دستیابی به توافقی گسترده‌تر میان دو کشور فراهم کند.

بر اساس این تفاهم، تهران و واشنگتن ۶۰ روز فرصت داشتند درباره مجموعه‌ای از اختلافات، از برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران و تحریم‌های آمریکا گرفته تا وضعیت کشتیرانی در تنگه هرمز، به توافق نهایی برسند.

اما در هفته‌های پس از دستیابی به تفاهم، نه‌تنها توافق نهایی حاصل نشد، بلکه اقدامات متقابل دو طرف بار دیگر بر شدت تنش‌ها افزود.

جمهوری اسلامی ایران در اعتراض به تلاش آمریکا برای ایجاد مسیر جایگزین کشتیرانی، محدودیت‌ها در تنگه هرمز را افزایش داد و واشنگتن نیز محاصره دریایی ایران را دوباره تشدید کرد.

اکنون در حالی که زمان تعیین‌شده در تفاهم رو به پایان است، مشخص نیست آیا دو طرف برای ادامه مذاکرات فرصت بیشتری در نظر خواهند گرفت یا شکست این روند زمینه را برای دور تازه‌ای از تشدید تنش فراهم خواهد کرد.

ترامپ بر فشار اقتصادی حساب باز کرده است

یکی از محورهای اصلی سیاست دولت آمریکا در هفته‌های اخیر افزایش فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی ایران بوده است. واشنگتن معتقد است محدود کردن صادرات نفت و فشار بر مسیرهای دریایی، توان اقتصادی تهران برای ادامه رویارویی را کاهش می‌دهد.

محاصره دریایی آمریکا به کاهش شدید صادرات نفت ایران منجر شده و همزمان ارزش پول ملی ایران سقوط کرده و تورم به‌شدت افزایش یافته است.

در تهران نیز مقام‌های جمهوری اسلامی ایران درباره ابعاد مشکلات اقتصادی هشدار داده‌اند. محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهوری ایران، در نشستی با مقام‌های دولتی خواستار مقابله همه دستگاه‌ها با افزایش قیمت‌ها و مهار تورم شد.

عارف شرایط کنونی را نوعی «جنگ اقتصادی» توصیف کرد و گفت دولت باید برای مقابله با آن برنامه‌ریزی کند.

در سوی دیگر، گزارش‌ها حاکی از آن است که با گذشت حدود شش ماه از آغاز جنگ، دولت ترامپ در برخی حوزه‌ها سقف مطالبات اولیه خود را پایین آورده است.

سی‌ان‌ان گزارش داده است که واشنگتن به دشواری دستیابی به توافقی با تهران بر اساس تمام شروطی که در ابتدای جنگ مطرح می‌کرد، پی برده و به‌تدریج اهداف خود را محدودتر کرده است.

ترامپ و مقام‌های دولت او در مراحل اولیه جنگ مجموعه‌ای گسترده از اهداف، از تسلیم کامل جمهوری اسلامی ایران و جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای گرفته تا قطع حمایت ایران از گروه‌های متحدش در منطقه، مطرح کرده بودند.

با این حال، تفاهمی که خرداد ماه میان تهران و واشنگتن حاصل شد، تنها بخش محدودی از این مطالبات را دربرمی‌گرفت.

یکی از نمونه‌های این تغییر، سرنوشت ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران است. واشنگتن پیش‌تر بر تحویل این ذخایر تاکید داشت، اما ترامپ در اظهارات بعدی گفت حملات به برنامه هسته‌ای ایران چنان خسارتی وارد کرده‌اند که مواد هسته‌ای در اعماق تاسیسات مدفون شده و دسترسی به آنها دشوار شده است.

او حتی ایده نظارت از فضا را برای اطمینان از تلاش نکردن جمهوری اسلامی برای بازیابی این مواد مطرح کرده و در اظهارات دیگری مدعی شده است که ایران عملا «هسته‌ای‌زدایی» شده است.

به گزارش سی‌ان‌ان، تمرکز فزاینده دولت آمریکا بر ثبات قیمت نفت و گاز، به جای تاکید بر تمامی اهداف گسترده‌ای که در ابتدای جنگ مطرح می‌شد، می‌تواند نشانه‌ای از محدودتر شدن اهداف واشنگتن باشد.

با وجود این تغییرات، وضعیت تنگه هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین اختلاف‌های تهران و واشنگتن است.

اختلال در کشتیرانی این مسیر در روزهای اخیر بار دیگر افزایش یافته است. بر اساس داده‌های ردیابی کشتی‌های شرکت کپلر، روز شنبه تنها پنج کشتی حامل کالاهای اساسی از تنگه هرمز عبور کردند و روز یکشنبه هیچ عبوری ثبت نشد؛ در حالی که در ابتدای هفته قبل ۳۱ کشتی از این مسیر گذشته بودند.

کاهش رفت‌وآمد کشتی‌ها پس از حملاتی رخ داده است که نفتکش‌ها را در شرایط توقف مذاکرات هدف قرار دادند.

به این ترتیب، وضعیت تنگه هرمز در کنار پرونده هسته‌ای و فشار اقتصادی، همچنان یکی از عوامل تعیین‌کننده در سرنوشت مناقشه تهران و واشنگتن باقی مانده است.