با گذشت شش ماه از جنگ آمریکا و ایران و تداوم غیبت مجتبی خامنهای، سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران روز یکشنبه هشتم شهریور ماه با انتشار پیامی از رهبران کشورهای خلیج فارس خواست تا آمریکا و اسرائیل را بهعنوان «دشمن واقعی» خود بشناسند و با این دو کشور، مقابله کنند.
مجتبی خامنهای در حالی در این پیام خواستار وحدت کشورهای اسلامی و بهویژه دولتهای منطقه غرب آسیا (نامی که جمهوری اسلامی به خاورمیانه میدهد) میشود که در جریان جنگ با آمریکا و اسرائیل، سپاه و ارتش بارها علاوه بر پایگاههای نظامی آمریکا، زیرساختهای انرژی و برخی مکانهای غیرنظامی کشورهای عرب را هدف قرار دادند.
این پیام در حالی منتشر میشود که غیبت مجتبی خامنهای از انظار عمومی، پرسشهای فراوانی درباره وضعیت سلامت او و نقش احتمالیاش در مدیریت بحرانهای کنونی مطرح کرده است.
تارنمای ایبیسی نیوز روز یکشنبه در گزارشی در این زمینه نوشت: «پس از کشته شدن علی خامنهای، تحلیلگران انتخاب مجتبی را تلاشی برای حفظ نظام و همچنین اقدامی برای ایستادگی در برابر دشمنی تفسیر کردند که درپی تغییر رژیم ایران بود. با این حال، درباره مجتبی خامنهای به عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران و حافظ انقلاب، تردیدهای فراوانی وجود دارد.»
به گفته ناظران، در ابتدا اعلام شد که مجتبی خامنهای رهبریاش را از داخل یک پناهگاه زیرزمینی پیش میبرد، اما با گذشت شش ماه، همچنان از انظار عمومی غایب است و هنوز کسی نه او را دیده و نه صدایش را شنیده است. حتی برخی مقامها در بالاترین سطوح نیز گفتهاند که او را ندیدهاند.
ادامه غیبت او گمانهزنیهای بسیاری را درباره محل حضور و تواناییاش برای رهبری کشور ایجاد کرده است. یکی از سفیران ایران گزارش داده است که مجتبی خامنهای در حمله به محل اقامت خامنهای زخمی شده و از ناحیه «پا، دست و بازو» آسیب دیده است. گزارشهایی نیز وجود دارد مبنی بر اینکه او بهشدت بیمار است و بیانیهها و اظهاراتی را که به نام او منتشر میشوند در واقع فرد دیگری مینویسد.
چند ایرانی در گفتگو با ایبیسی نیوز اظهار کردند که به تصور آنها مجتبی خامنهای مرده است. برخی دیگر نیز میگویند اگر رهبر یک نظام در همان کشوری که بر آن حکومت میکند پنهان شود، این مسألهای عجیب و تأملبرانگیز است.
معمای رهبر ناپدیدشده
مجتبی خامنهای، در تمام شش ماه درگیری، از دید عموم پنهان بود. اطلاعات درباره محل حضور و وضعیت جسمی او بسیار محدود است، اما مقامهای اطلاعاتی آمریکا گفتهاند که به احتمال زیاد او در یک پناهگاه مخفی به سر میبرد که دسترسی بسیار محدودی به دنیای بیرون دارد و راههای ارتباطی او نیز بسیار محدود است.
یک منبع امنیتی که نخواست نامش فاش شود به ایبیسی نیوز گفت که رهبر ناپدیدشده حکومت ایران برای جلوگیری از شناسایی محل اقامتش، از ابزارهای فناوری استفاده نمیکند و پیامهایش را مکتوب و از طریق پیکها منتقل میکند.
اما این تدابیر امنیتی هزینههایی برای او ایجاد کرده است. احتیاط افراطیای که خامنهای جوان در پیش گرفته، نشان میدهد که حکومت ایران از شکستهای اطلاعاتی ایران در نخستین روز جنگ درس گرفته، اما هنوز هم واهمههایی وجود دارد. رهبران سیاسی کشور این شکستها را عامل کشته شدن علی خامنهای و بسیاری از مقامهای ارشد نظام میدانند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
به گزارش روزنامه بریتانیایی تایمز، اسرائیل و آمریکا برای ردیابی رهبر پیشین جمهوری اسلامی ایران در حملات آغازین خود، از ترکیبی از عملیات نظارتی و فناوری استفاده کردند، از جمله هک کردن دوربینهای ترافیکی تهران تا به واسطه آنها بتوانند خودروهایی را که محافظان شخصی و نزدیکان رهبر پیشین از آنها استفاده میکردند شناسایی کنند.
به نظر میرسد مجتبی خامنهای مصمم است به سرنوشتی مشابه سرنوشت پدرش دچار نشود. با این حال، مقامهای ایران میکوشند حضور او را در خیابانهای تهران و فضای مجازی محسوس و پررنگ نگه دارند.
اندکی پس از به قدرت رسیدن او، بیلبوردها و نقاشیهای دیواری بزرگی در نقاط مختلف پایتخت ایران نصب شد که علی خامنهای را در حال تحویل دادن پرچم کشور به پسرش نشان میداد؛ نمایشی نمادین از انتقال قدرت از یک نسل به نسل دیگر.
حسابهای رسمی مجتبی خامنهای در اینستاگرام، تلگرام و شبکه اکس نیز در تاریخ ۱۲ مارس فعال شدند. پیامها و مطالبی که در این حسابها منتشر شدهاند، در کنار بیانیههای مکتوب او، از معدود راههاییاند که ایرانیان و ناظران خارجی از طریق آنها تلاش میکنند شخصیت و رویکرد رهبر جدید را درمورد جنگ درک کنند.
بیشترِ ۱۷۰ مطلبی که در حساب اکس مجتبی خامنهای منتشر شدهاند، با هدف جلب حمایت وفاداران به نظام طراحی شدهاند. او وعده داده است که مرگ پدرش را تلافی کند، تهدید کرده هر کسی را که «از تنگه هرمز سوءاستفاده کند» از میان بردارد و در برابر حملات دشمن خواستار اتحاد و مقاومت شده است.
با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند مشخص نیست آیا واقعا خود مجتبی خامنهای نویسنده این پیامهاست یا نه. آنها به خطاهای املایی و نگارشی موجود در پیامهای اولیه او اشاره کردهاند.
در تازهترین پیام مکتوب او که روز یکشنبه منتشر شد، رهبر جمهوری اسلامی ایران به مناسبت هفته وحدت، از حاکمان کشورهای اسلامی، بهویژه کشورهای منطقه غرب آسیا و حاشیه خلیج فارس، خواست «دشمن واقعی» خود را بشناسند و با آن مقابله کنند.
در ادامه پیام او آمده است که «دشمن به دنبال پارهپاره شدن امت اسلام است». او آمریکا و اسرائیل را نه فقط دشمن حکومت ایران و «جبهه مقاومت اسلامی»، که دشمن «همه امت اسلام» و از جمله ملتهای غرب آسیا و شمال آفریقا توصیف کرد.
فرار ازسر ترس یا تصمیمی حسابشده؟
کنارهگیری رهبر جمهوری اسلامی ایران از انظار عمومی آن هم در دوران جنگ، موضوع نامعمولی نیست. سال گذشته، در جریان درگیری نظامی ۱۲روزه اسرائیل با ایران، علی خامنهای برای حفظ امنیت خود به مکانی امن منتقل شد و از حضور در انظار عمومی خودداری کرد.
او از مکانی نسبتا امن پیامهایی از قبل ضبط شده را برای قوت قلب دادن به هوادارانش منتشر میکرد و پس از پایان جنگ دوباره در انظار عمومی ظاهر شد.
اما مجتبی خامنهای تقریبا ۲۰۰ روز است که هیچ فایل ویدیویی یا صوتی منتشر نکرده است. این مسأله پرسشهایی را ایجاد میکند که آیا او زنده است، آیا زخمی شده یا بهشدت آسیب دیده است، یا اینکه غیبت او صرفا اقدامی امنیتی است.
افراد بسیار کمی مدعیاند که پس از انتصاب مجتبی به مقام رهبری او را از نزدیک دیدهاند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، ماه گذشته گفت هنوز او را ندیده است و اشاره کرد که تنها گروه بسیار کوچکی از افراد اجازه دیدار با او را دارند.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری اسلامی ایران، یکی از همین معدود افراد است. او در تیرماه گفت که دو ساعت و نیم را با مجتبی خامنهای سپری کرده است. پزشکیان نگفت این دو چه زمانی و کجا با یکدیگر دیدار کردهاند، اما گفتگویشان را «کاملا مستقیم، صریح و سرشار از احساس نزدیکی و اعتماد» توصیف کرد.
اما این پیامها نتوانستهاند چندان از سوءظن مردم ایران بکاهند؛ مردمی که جز تردید و پرسش درباره مجتبی خامنهای و غیبت مشکوک او چیزی در ذهنشان نیست.
شایعات و شوخیهای هوش مصنوعی
این هفته، نشریه آتلانتیک به نقل از منابعی در داخل حاکمیت ایران گزارش داد که گمانهزنیهایی مطرح شده است مبنی بر اینکه مجتبی خامنهای اخیرا بر اثر جراحات شدید جان باخته است.
گزارش دیگری نیز حاکی از آن بود که شایعاتی در بالاترین سطوح نظام وجود دارد مبنی بر اینکه او در بستر مرگ است.
وقتی هفته گذشته نظر دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، را درباره این گزارش آتلانتیک پرسیدند، او گفت: «فکر نمیکنم او مرده باشد.»
ترامپ گفت زمانی که تیم مذاکرهکننده آمریکا با طرف ایرانی گفتگو میکرد، مذاکرهکنندگان ایرانی همواره از ضرورت تأیید مجتبی خامنهای سخن میگفتند. او افزود، اگر مجتبی مرده باشد، «آنها نمایش نسبتا خوبی به راه انداختهاند.»
در تلاش برای پر کردن این خلأ، حسابهای حامی حکومت ایران ویدیویی منتشر کردند که در آن مجتبی خامنهای در مکانی نامعلوم روی زمین نشسته و در حال گفتگو با مسعود پزشکیان است.
تاریخ ضبط این ویدیو مشخص نشده و با اینکه تصاویر فاقد نشانههای آشکار تولید با هوش مصنوعی هستند، برخی ویژگیهای ظاهری آن احتمال ساختگی بودنش را مطرح میکند.
برای مثال، در تصویر پنکه دیواری، نوعی پیکسلی شدن دیده میشود و خطوط دیوار در پسزمینه پشت سر آنها نیز دچار اعوجاج و تغییر شکل غیرطبیعی شده است.
انتشار گسترده تصاویر تولیدشده با هوش مصنوعی از خامنهای جوان، تنها موجب سردرگمی بیشتر در ایران شده است، به طوری که او اکنون به «رهبر هوش مصنوعی» شهرت یافته است.
علاوه بر ویدیوهایی که در شبکههای اجتماعی دستبهدست میشوند، رسانههای وابسته به حکومت ایران نیز در این ماه ویدیوهایی منتشر کردهاند که مدعیاند تصاویر مجتبی خامنهای است اما تاریخ آنها را مشخص نکردهاند.
همه اینها در حالی است که بنا بر برخی گزارشها، اختلافات درونی نظام حاکم بر ایران از مدتها پیش وجود داشتهاند، اما با ورود تهران به عرصه مذاکره با واشنگتن، این اختلافات آشکار و علنی شدهاند.
در یک سو، گروه مخالف تعامل با آمریکا قرار دارد و در سوی دیگر چهرههای دولتی از دستیابی به توافق حمایت میکنند. در این شرایط، تحلیلگران میگویند غیبت مجتبی خامنهای همچنان این تصور را ایجاد میکند که او بیشتر یک حاکم نمادین است تا رهبری که جنگ، مذاکرات و امنیت داخلی را هدایت میکند.
در حالی که حکومت ایران درگیر جنگ و سرکوب اعتراضهای داخلی است، چالشهای اقتصادی قابلتوجه همچنان پابرجاست و در کنار آنها خطر وقوع شوکهای جدید نیز افزایش یافته است. به همین دلیل، برخی معتقدند روند آهسته و تدریجی فروپاشی حکومت در ایران در حال وقوع است اما تعیین زمان دقیق آن ممکن نیست.
در پسِ همه این مسائل، غیبت مجتبی خامنهای بر فضای کشور سایه افکنده است و این پرسش را مطرح میکند که واقعا چه کسی در جمهوری اسلامی ایران قدرت را در دست دارد و برنامه آنها برای گام بعدی چیست.
