پژوهشی جدید نشان می‌دهد تنها چند روز قرار گرفتن در معرض بخار سیگار الکترونیکی هم به ظریف‌ترین بافت‌های ریه آسیب می‌رساند و آنها را در برابر عفونت‌های ویروسی آسیب‌پذیرتر می‌کند.

بر اساس پژوهشی به سرپرستی محققان مرکز «نشنال جویش هلت» (National Jewish Health) آمریکا‌ که در نشریه علمی «جی‌سی‌آی اینسایت»‌ (JCI Insight) منتشر شده است، تنها چند روز قرار گرفتن در معرض بخار سیگار الکترونیکی ممکن است عملکرد سلول‌های بخش‌های عمقی ریه را مختل کند؛ سلول‌‌هایی که وظیفه انتقال اکسیژن به جریان خون را بر عهده دارند و سلامت آنها برای عملکرد طبیعی دستگاه تنفسی ضروری است.

محققان برای بررسی این موضوع، سلول‌های پوششی و سلول‌های پوشاننده سطح داخلی رگ‌های ریه، و نیز برش‌های ظریف بافت ریه انسان را بررسی کردند. تمامی این نمونه‌ها از بخش‌های انتهایی ریه برداشته شده بودند؛ ناحیه‌ای عمقی و ظریف که اکسیژن در آنجا وارد جریان خون می‌شود. پژوهشگران در مدل‌های پیش‌بالینی، این بافت‌ها را در معرض بخار سیگار الکترونیکی قرار دادند و در آزمایشی جداگانه، تأثیر مواجهه با این بخار و سپس ابتلا به یک عفونت ویروسی تنفسی را بررسی کردند.

آسیب‌هایی که پس از قطع مواجهه نیز ادامه می‌یابند

نتایج نشان داد که حتی در ۲۴ ساعت نخست، بخار سیگار الکترونیکی می‌تواند به سد محافظتی ریه آسیب برساند؛ سدی که مانع نفوذ عوامل آسیب‌رسان به بافت‌های حساس می‌شود. در همین مدت، نشانه‌هایی از افزایش استرس سلولی، اختلال در پاکسازی اجزای آسیب‌دیده و کاهش توان ترمیم و بازسازی سلول‌ها مشاهده شد. همچنین میزان مرگ سلولی افزایش یافت.

اما آنچه توجه پژوهشگران را بیشتر جلب کرد، تداوم برخی از این تغییرات پس از قطع مواجهه با بخار بود. بررسی‌ها نشان داد که نشانه‌های استرس سلولی حتی ۱۰ روز پس از پایان یک دوره پنج روزه مواجهه با بخار سیگار الکترونیکی همچنان وجود داشتند؛ موضوعی که نشان می‌دهد آثار این مواجهه لزوما با قطع آن به‌سرعت از بین نمی‌رود.

پژوهشگران همچنین تغییراتی را در عملکرد سد دفاعی ریه، روند بازسازی بافت و بخشی از پاسخ ایمنی موسوم به «تی‌اچ‌وان» مشاهده کردند. این بخش از دستگاه ایمنی نقش مهمی در شناسایی و مهار عوامل بیماری‌زا، به‌ویژه ویروس‌ها، دارد و اختلال در عملکرد آن توانایی بدن را در مقابله با عفونت‌های تنفسی کاهش می‌دهد.

در بخش دیگری از این مطالعه، محققان دریافتند که مواجهه بافت ریه با بخار سیگار الکترونیکی پیش از ابتلا به عفونت، با افزایش میزان ویروس عامل کووید-۱۹ همراه بود. همچنین پس از عفونت، فعالیت چندین ژن مرتبط با دفاع ضد ویروسی کاهش یافت؛ یافته‌ای که احتمال تضعیف سازوکارهای طبیعی مقابله با ویروس‌ها را بر اثر مصرف سیگار الکترونیکی تقویت می‌کند.

آیا آسیب‌های ناشی از سیگار الکترونیکی دائمی‌اند؟

مدیکال اکسپرس به نقل از ایرینا پتراچه، متخصص بیماری‌های ریه و رئیس بخش بیماری‌های ریوی، مراقبت‌های ویژه و پزشکی خواب در مؤسسه ملی سلامت یهودیان و نویسنده ارشد این پژوهش، می‌‌نویسد که حتی مواجهه کوتاه‌مدت با بخار سیگار الکترونیکی ممکن است آغازگر آسیب در عمیق‌ترین و حساس‌ترین بخش‌های ریه باشد.

به‌گفته او، اهمیت این یافته‌ها تنها به آسیب اولیه محدود نمی‌شود، زیرا برخی از تغییرات پس از پایان مواجهه نیز ادامه یافتند و بر چگونگی پاسخ دستگاه ایمنی به عفونت ویروسی بعدی تأثیر گذاشتند.

با این حال، پژوهشگران تأکید می‌کنند که برای تعیین پیامدهای بلندمدت این تغییرات، انجام مطالعات بیشتری روی انسان ضروری است. نتایج کنونی بر پایه بررسی سلول‌ها و نمونه‌های بافت ریه و آزمایش‌های پیش‌بالینی به دست آمده‌اند و به‌تنهایی نمی‌توانند ثابت کنند که چند روز استفاده از سیگار الکترونیکی به آسیب دائمی ریه انسان منجر می‌شود.

به رغم این محدودیت‌ها، یافته‌های این پژوهش می‌تواند بخشی از سازوکارهای زیستی ارتباط میان مصرف سیگار الکترونیکی، آسیب ریوی و افزایش آسیب‌پذیری در برابر عفونت‌های تنفسی را روشن کند. به باور محققان، مواجهه مکرر با بخار این سیگارها ممکن است با تداوم آسیب سلولی و مختل کردن در ترمیم طبیعی بافت، زمینه را برای ابتلا به بیماری‌های مزمن ریوی فراهم کند؛ احتمالی که بررسی دقیق‌تر آن نیازمند پژوهش‌های بیشتر است.