همزمان با آن شدت گرفتن احتمال حمله نظامی آمریکا به جمهوری اسلامی و استقرار ناوگان دریایی عظیم ایالات متحده در نزدیکی ایران، مقامهای رژیم بر مذاکره با آمریکا برای رسیدن به توافق تاکید میکنند.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در تازهترین سخنرانیاش در روز یکشنبه، بار دیگر مواضع ضدآمریکایی خود را تکرار کرد و درباره وقوع جنگ منطقهای در صورت حمله به نظام، هشدار داد. با این حال به نظر میرسد نگرانی مقامهای حکومتی از حمله آمریکا بیش از چیزی است که آنها در سخنرانیهایشان به تصویر میکشند و در پشت پرده، برای رایزنی با همسایگان و مذاکره با واشنگتن بهشدت در تکاپو هستند.
این نگرانیها را میتوان در گفتگوها و مطالب مقامهای ردهبالای حکومت در شبکههای اجتماعی نیز به وضوح دید. به طوری که علی لاریجانی که اخیرا برای دیدار با ولادیمیر پوتین به مسکو رفته بود، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «تشکیل چارچوبی برای مذاکرات در حال پیشرفت است.»
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، هم روز دوشنبه در نشست مطبوعاتی، پاسخ به پرسشی درباره پیام علی لاریجانی و «تلاش برای تعیین چارچوب مذاکرات با آمریکا» گفت: «کشورهای دغدغهمند منطقه پیامهایی ردوبدل کردهاند.»
بقایی در عین حال اعلام کرد که جمهوری اسلامی در حال تصمیمگیری درباره گفتگو با آمریکا است و مذاکرات «احتمالا» طی روزهای آینده در ترکیه برگزار خواهد شد.
او افزود که مذاکرات تهران و واشنگتن به صورت «مرحله به مرحله» انجام خواهد شد و علاوه بر «بحث تهدیدها»، برای جمهوری اسلامی موضوع «رفع تحریمها» نیز «یک اولویت اساسی و غیرقابل چشمپوشی» به شمار میرود.
در همین حال رسانههای حکومتی تسنیم و فارس، وابسته به سپاه پاسداران، روز دوشنبه به نقل از «منابع آگاه» گزارش کردند که مذاکرات میان نمایندگان جمهوری اسلامی و آمریکا «احتمالا» در روزهای آینده آغاز خواهد شد.
خبرگزاری تسنیم نوشت: «یک مقام آگاه احتمال آغاز مذاکره ایران و آمریکا با حضور مقام ارشد دو کشور در روزهای آتی را تایید کرد. تا الان، مکان و زمان قطعی این دیدار نهایی نشده است و این مذاکرات احتمالا در سطح عراقچی و ویتکاف خواهد بود.»
خبرگزاری فارس هم به نقل از «یک منبع در دولت» نوشت که پزشکیان دستور آغاز مذاکرات را صادر کرده است و جمهوری اسلامی و آمریکا در چارچوب موضوع هستهای مذاکره خواهند کرد.
این خبر در حالی منتشر میشود که طبق رویه جمهوری اسلامی، تصمیم گیرنده و دستوردهنده اصلی در پرونده اصلی علی خامنهای است.
اکسیوس نیز پیشتر به نقل از دو منبع منطقهای نوشته بود که ترکیه، مصر و قطر در تلاش برای سازماندهی دیداری بین استیو ویتکاف، نماینده کاخ سفید، و مقامهای جمهوری اسلامی در آنکارا در اواخر این هفتهاند.
مقامهای آمریکایی میگویند اظهارات اخیر ترامپ درباره مذاکرات یک بلوف نیست، اما آمریکا نمیداند آیا علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، اجازه خواهد داد دیپلماتهایش توافقی را که برای آمریکا قابل قبول باشد، امضا کنند یا خیر.
هنوز مشخص نیست ابعاد مذاکرات میان آمریکا و جمهوری اسلامی چه خواهد بود؛ گزارشها حاکی از این است که ترامپ سه خواسته اصلی شامل توقف برنامه هستهای، توقف برنامه موشکی و همچنین توقف حمایت از گروههای نیابتی در منطقه را مطرح کرده است. ترامپ پیشتر به لزوم توقف کشتار معترضان هم اشاره کرده و در جریان انقلاب ملی دیماه به جمهوری اسلامی هشدار داده بود. با این حال مقامهای جمهوری اسلامی تاکید دارند که مذاکرات فقط درباره برنامه هستهای خواهد بود.
وزیر خارجه جمهوری اسلامی روز یکشنبه به سیانان گفت که «کشورهای دوست» در تلاش برای ایجاد اعتماد بین آمریکا و ایراناند و این تلاشها را «مثمرثمر» خواند. او گفت: «اگر تیم مذاکراتی آمریکا طبق گفته ترامپ عمل کند، یعنی برای رسیدن به توافقی منصفانه و عادلانه که تضمین کند هیچ سلاح هستهای وجود نخواهد داشت، امکان مذاکرات دیگر هم وجود دارد.»
در سوی دیگر، دفتر ریاستجمهوری روسیه روز دوشنبه اعلام کرد مسکو به تلاشها برای کاهش تنش درباره ایران ادامه میدهد و از مدتها پیش به جمهوری اسلامی پیشنهاد داده است تا اورانیوم غنیشده این کشور را برای «فراوری و ذخیره» تحویل بگیرد. مقامهای جمهوری اسلامی هنوز به این موضوع واکنش نشان ندادهاند.
همزمان با ادامه تنشها میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده، خبرگزاری رویترز به نقل از دو منبع ارشد اسرائیلی گزارش کرد که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ، روز سهشنبه برای دیدار با بنیامین نتانیاهو و فرمانده نیروهای مسلح، به اسرائیل سفر میکند.
پیش از این هم ژنرال ایال زامیر، رئیس ستاد ارتش اسرائیل، جمعه و شنبه برای گفتگو با رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، ژنرال دن کین، درباره احتمال حمله آمریکا به ایران به واشنگتن سفر کرده بود. مقامهای آمریکا و اسرائیل میگویند هدف این سفر تبادل اطلاعات درباره برنامههای دفاعی و تهاجمی در صورت وقوع جنگ با تهران بود.
دیگران چه میگویند؟
مذاکره میان مقامهای آمریکا و اسرائیل در حالی انجام میشود که رسانه واینت در گزارشی، نوشت براورد اسرائیل از وضعیت جاری این است که رژیم ایران به شروطی که آمریکا پیش روی آن قرار داده است، تن نمیدهد.
واشنگتنپست هم به نقل از مقامهای غربی گزارش داد که کشورهای منطقه گمان میکنند جمهوری اسلامی بهزودی سقوط خواهد کرد، اما نگران ناآرامیهای پس از حمله ایالات متحدهاند و به همین دلیل برای راهحلی دیپلماتیک تلاش میکنند. یک مقام غربی نیز به این روزنامه آمریکایی گفت که تهران پتانسیل درگیری با واشنگتن را یک تهدید موجودیتی برای خود میداند.
متیو ویتاکر، سفیر ایالات متحده در ناتو، روز یکشنبه، گفت که دونالد ترامپ خواستههایش از به ایران را بهروشنی اعلام کرده و تاکید کرد: «توپ در زمین آنها است».
او به فاکس نیوز گفت رئیسجمهوری آمریکا بهصراحت اعلام کرد که جمهوری اسلامی نباید به سلاح هستهای دست یابد و کشتار معترضان در خیابانها را باید متوقف کند.
سفیر آمریکا در ناتو ناوگان نظامی مستقر در نزدیکی ایران را همزمان «نمایش قدرت» و «مسیر کاهش تنش» توصیف کرد و گفت ایران میتواند «بهسادگی» و با کنار گذاشتن برنامه هستهای و توقف سرکوب اعتراضها، تنش را کاهش دهد. او با تکرار این موضع تاکید کرد: «باید دید چه میشود، اما توپ در زمین آنها است و رئیسجمهوری ترامپ قرار نیست تا ابد منتظر بماند.»
در عین حال لیندسی گراهام، سناتور ارشد جمهوریخواه، در گفتگو با شبکه فاکس نیوز، تحولات ایران را «لحظهای تعیینکننده» در دوران ریاستجمهوری دونالد ترامپ توصیف کرد و گفت اگر حکومت جمهوری اسلامی پس از پایان اعتراضها، همچنان پابرجا بماند، منطقه با «دههها هرجومرج» روبرو خواهد شد.
او با اشاره به موضعگیری ترامپ درباره معترضان افزود: «رئیسجمهوری آمریکا به مردم ایران گفت به اعتراض ادامه دهند و 'کمک در راه است'. اکنون باید به این وعده عمل شود.»
این سناتور جمهوری خواه با مقایسه ترامپ و رونالد ریگان گفت همانگونه که ریگان خواستار فرو ریختن دیوار برلین شد، اکنون نیز وقت معامله با حکومت ایران نیست. گراهام تاکید کرد معترضان در خیابانهای ایران به دنبال توافق هستهای بهتر نیستند، بلکه «زندگی بهتر» میخواهند. او گفت که این حکومت را قابلاعتماد نمیداند.
تام کاتن، سناتور جمهوریخواه آرکانزاس، هم بامداد دوشنبه با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، جمهوری اسلامی را «رژیم تروریست» توصیف کرد و به «آیتاللههای تهران» هشدار داد که پیام دونالد ترامپ را مبنی بر ممنوعیت دستیابی به سلاح هستهای، جدی بگیرند. کاتن در این پیام نوشت: «رئیسجمهوری ترامپ صریحا گفت که رژیم تروریستی ایران هرگز نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد. آیتاللهها از تواناییهای نظامی ما به خوبی آگاهاند و عاقلانه است که سخنان ترامپ را جدی بگیرند.»
همزمان، عبدالرحیم موسوی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، روز دوشنبه گفت: برای «رویارویی و زدن سیلی انتقام» به دشمن آمادهایم. این مقام ارشد نیروهای مسلح جمهوری اسلامی بار دیگر انقلاب ملی ایرانیان را در ادامه جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل توصیف کرد و گفت: «خونخواهی روز سیزدهم باقی مانده و کوچکترین خطا دست ما را برای اقدام باز خواهد کرد.»
رئیس ستاد کل نیروهای مسلح با تهدید نیروهای آمریکایی و دیگر کشورهای منطقه گفت: «دنیا چهره متفاوت جمهوری اسلامی را خواهد دید. آنگاه آمریکاییها در امنیت نخواهند بود و آتش منطقه آمریکا و همراهانش را در خود خواهد سوزاند.»
