توافقی که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در اواخر خردادماه در کاخ ورسای امضا کرد، مهلتی بلندپروازانه ۶۰ روزه برای پایان دادن به جنگ ایران و دستیابی به توافق هستهای تعیین کرده بود.
این فرصت روز دوشنبه به پایان رسید و تمدید نشد و دو طرف اکنون نسبت به دو ماه پیش از یکدیگر دورتر هستند.
به گزارش اسوشیتدپرس، مذاکرات، (تا آنجا که اصلا مذاکرهای در جریان است)، بر بازگشایی تنگه هرمز و لغو محاصره دریایی ایران متمرکز بوده است؛ هر دو موضوع قرار بود طبق توافق موقت حل شوند. اما هیچ نشانهای از مصالحه بر سر تنگه هرمز یا حتی آغاز مذاکرات جزئی و دقیق درباره برنامه هستهای دیده نمیشود.
در همین حال، آمریکا و حکومت ایران گزینههای خوبی برای خروج از جنگ ندارند.
به نوشته این خبرگزاری آمریکایی، پذیرفتن خواستههای اخیر حکومت ایران به معنای واگذار کردن کنترل یک آبراه حیاتی بینالمللی به این کشور خواهد بود؛ آبراهی که پیش از جنگ، یکپنجم نفت و گاز مورد معامله جهان از آن عبور میکرد. چنین اقدامی عملا به معنای پذیرفتن شکست خواهد بود.
بنابراین هر دو طرف مواضع خود را تقویت کردهاند و امیدوارند طرف مقابل نخست عقبنشینی کند. تاکنون هیچکدام این کار را نکردهاند.
توافق موقت چند هفته بعد فروپاشید
توافق ماه ژوئن که «یادداشت تفاهم» نام داشت، خواستار توقف تمام عملیات نظامی و تعیین یک مهلت ۶۰ روزه برای دستیابی به توافقی دائمی جهت پایان دادن به جنگ و حل اختلاف دیرینه بر سر فعالیتهای هستهای ایران بود.
این توافق خواستار بازگشایی تنگه هرمز بود، اما نقشی مبهم برای ایران در تسهیل عبور و مرور در نظر گرفته بود و این احتمال را باز میگذاشت که ایران پس از پایان مهلت ۶۰ روزه بتواند هزینه دریافت کند. ایران به همین بند استناد کرده و مدعی کنترل این آبراه شده است.
یک هفته پس از امضای توافق، ارتش و سپاه پاسداران شروع به شلیک به کشتیهایی کردند که از مسیری در امتداد ساحل عمان، در سوی دیگر تنگه، حرکت میکردند؛ مسیری که تحت نظارت ارتش آمریکا قرار دارد و قرار بود کنترل تهران را دور بزند.
آمریکا در واکنش به این اقدام، به مواضعی عمدتا در جنوب ایران حمله کرد و ایران نیز با حمله به کشورهای عربی میزبان نیروهای آمریکایی، از جمله اردن، کویت و بحرین، پاسخ داد. آمریکا معافیتهایی را که در چارچوب توافق صادر شده بود و به ایران اجازه میداد نفت خود را در بازارهای بینالمللی بفروشد لغو کرد و ترامپ نیز محاصره بنادر ایران را دوباره برقرار کرد.
هر دو طرف یکدیگر را به نقض توافق اواخر خردادماه متهم کردند؛ توافقی که تقریبا هیچ چیزی از آن باقی نمانده است.
در نهایت درگیریها کاهش یافت. آتشبس مرتبطی که میان اسرائیل و حزبالله مورد حمایت حکومت ایران در لبنان برقرار شده بود، تا حد زیادی پابرجا مانده است، هرچند نیروهای اسرائیلی مناطق وسیعی در جنوب این کشور را در اشغال دارند. قرار بود طبق توافق ژوئن، «تمامیت ارضی و حاکمیت» لبنان تضمین شود.
مقامات تهران میگویند در خردادماه مذاکره مستقیم با آمریکا را متوقف کردهاند، هرچند اذعان دارند پیامهایی از طریق میانجیها منتقل شده است. ترامپ میگوید مذاکرات ادامه داشته و گاهی پس از عقبنشینی از تهدید به حملات گسترده، از پیشرفت در مذاکرات سخن گفته است.
تهران فکر میکند میتواند ترامپ را به عقبنشینی از موضعش درباره تنگه هرمز مجبور کند
حکومت ایران در اوایل ماه جاری فهرستی از خواستهها را برای بازگشایی تنگه هرمز اعلام کرد که شامل لغو محاصره آمریکا، خروج نیروهای آمریکایی از اطراف ایران و پرداخت غرامت بابت خسارات واردشده در جنگی بود که آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه آغاز کردند.
با این حال، تهران گفته است که کنترل تنگه را در دست خواهد داشت و احتمالا میتواند از کشتیها هزینه دریافت کند؛ این امر از طریق توافقی که با عمان در حال مذاکره درباره آن است انجام خواهد شد. همچنین حکومت ایران گفته است تنگه دیگر مانند دوران پیش از جنگ، یک آبراه باز و بدون عوارض نخواهد بود.
در همین حال، حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی در یمن حمله به نفتکشهای سعودی را در دریای سرخ آغاز کردهاند و یک مسیر تجاری حیاتی دیگر را تهدید میکنند؛ مسیری که برای کاهش بخشی از فشار ناشی از بسته شدن تنگه هرمز مورد استفاده قرار میگرفت.
ترامپ خواستههای ایران را رد کرده است و گفته این تهران است که باید غرامت جنگی بپردازد. او همچنین مدعی شده آمریکا کنترل تنگه را در اختیار دارد. به نظر میرسد او روی فشار اقتصادی، در قالب محاصره و تحریمهای دیرینه، حساب کرده است تا مقامات حکومت ایران را به زانو درآورد.
به گزارش اسوشیتدپرس، اقتصاد ایران بر اثر جنگ و انزوا آسیب شدیدی دیده و تورم بهشدت افزایش یافته است. این بحران میتواند موجب شکلگیری دوباره اعتراضات ضدحکومتی شود؛ اعتراضاتی مشابه اعتراضاتی که در درماه بهشدت سرکوب شدند.
این خبرگزاری آمریکایی با اشاره به تردد محدودتر از تنگه هرمز در مقایسه با قبل از جنگ مینویسد که طولانیتر شدن این وضعیت به افزایش بهای کالا و خدمات میانجامد و زمان برای هر دو طرف در حال سپری شدن است.
