پزشکان هشدار می‌دهند مشکلاتی مانند خستگی مداوم، تغییر عادت‌ دفع، کاهش وزن بی‌دلیل، کمردرد طولانی‌مدت و نفخ مکرر از جمله علائمی‌اند که اغلب ناشی از افزایش سن یا استرس دانسته می‌شوند، در حالی که ممکن است از نشانه‌های اولیه سرطان باشند و نباید آن‌ها را نادیده گرفت.

دکتر آنیشا پاتل، پزشک عمومی، در تلگراف، تجربه شخصی خود را در این خصوص شرح داده است. او سال ۲۰۱۸، پس از آنکه یبوست ادامه‌دار و خستگی خود را مدت‌ها ناشی از مشغله‌های مادری و کار به‌عنوان پزشک عمومی دانسته بود، دریافت که به سرطان روده در مرحله ۳ مبتلا شده است.

پاتل که کتابی با عنوان «همه آنچه امیدوار بودید هرگز لازم نباشد درباره سرطان روده بدانید» نوشته، می‌‌گوید: «حتی من که دانش پزشکی‌ دارم، برای همه‌چیز یک توجیهی پیدا می‌کردم. یبوست و خستگی‌ام را به مشغله‌های مادری و طبابت نسبت می‌دادم و سرانجام زمانی که علائم مداوم‌تر شدند، متوجه شدم باید کمک بگیرم.»

 کمردردی که بهتر نمی‌شود

بروز کمردرد جدید در افراد بالای ۵۰ سال که پیش‌تر هرگز آن را نداشته‌اند، یک علامت هشداردهنده است، زیرا با افزایش سن  خطر سرطان و سایر بیماری‌های جدی بیشتر می‌شود، بنابراین هر درد جدید و مداومی از نظر بالینی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

البته نوع درد نیز مهم است. دردهای عضلانی معمولا با حرکت ارتباط دارند. ممکن است در باغچه زمین را کنده یا جسم سنگینی بلند کرده باشید و بعد هنگام خم‌ شدن، چرخیدن یا برخاستن درد احساس کنید، اما کمردرد مرتبط با سرطان چه حرکت کنید و چه بی‌حرکت باشید، معمولا مداوم است.

این نوع کمردرد زمانی نگران‌کننده‌تر است که با علائم دیگری مانند سرفه، تغییر در عادت‌های دفعی یا علائمی در پستان از جمله توده یا تورم، همراه باشد. سرطان‌های پستان، پروستات، ریه، کلیه و تیروئید و همچنین میلوما (نوعی سرطان خون)، همگی ممکن است به استخوان‌ها گسترش پیدا کنند.

بنابراین اگر بالای ۵۰ سال دارید و برای نخستین‌ بار دچار کمردرد مداوم شده‌اید، به‌ویژه اگر حرکت بر آن تاثیری ندارد و شب‌ها تشدید می‌شود، با پزشک مشورت کنید. درد شبانه نیز یک علامت هشداردهنده مهم دیگر است. اگر کمردرد شب‌ها شما را از خواب بیدار می‌کند، باید بررسی شود.

 احساس خستگی مفرط

تشخیص خستگی به‌عنوان یک علامت هشدار دشوار است، زیرا بسیار شایع است، اما نکته اصلی این است که ببینید آیا میزان خستگی با سطح فعالیتتان متناسب است و آیا با خستگی معمول شما تفاوت محسوسی دارد یا نه.

خستگی مداوم می‌تواند نشانه بسیاری از سرطان‌ها باشد، اما به‌ویژه با سرطان‌های روده، کلیه و خون، مانند لوسمی و لنفوم، ارتباط دارد. سلول‌های سرطانی هنگام رشد، انرژی و مواد مغذی بیشتری مصرف می‌کنند و این امر می‌تواند بدن را تحلیل ببرد. سرطان‌های خون و سرطان‌های دستگاه گوارش که باعث خون‌ریزی داخلی و آهسته می‌شوند، ممکن است به کم‌خونی و در نتیجه ضعف و خستگی منجر شوند.

دکتر پاتل اندکی پیش از تشخیص بیماری، برای تعطیلات به ایتالیا رفته بود که متوجه شد دیگر نمی‌تواند برنامه معمول دویدن صبحگاهی‌اش را انجام دهد. او می‌گوید: «در طول روز مدام احساس می‌کردم نیاز به خواب دارم و تصور می‌کردم علتش گرما است. در حالی که چون خون‌ریزی‌ در حال تشدید بود، روزبه‌روز کم‌خون‌تر می‌شدم. آرامش داشتم، خوب غذا می‌خوردم و خوب می‌خوابیدم، اما خستگی برطرف نمی‌شد.»

دکتر پاتل توصیه می‌کند اگر خستگی، با وجود استراحت کافی، بیش از شش هفته ادامه یافت، رو به تشدید رفت یا به‌طور قابل‌توجهی بر زندگی روزمره تاثیر گذاشت، باید به پزشک عمومی مراجعه کرد. او می‌افزاید: «اگر خستگی با یکی دیگر از علائم هشداردهنده مانند کاهش وزن بی‌دلیل، خون‌ریزی، وجود توده یا درد مداوم همراه باشد، مراجعه برای دریافت کمک اهمیت ویژه‌ای دارد. خستگی مداوم را صرفا بخشی از افزایش سن تلقی نکنید.»

به گفته دکتر پاتل، پزشک عمومی باید احتمال کم‌خونی و کمبود مواد مغذی را بررسی کند. او ممکن است عملکرد تیروئید، دیابت و همچنین احتمال ناشی‌ شدن خستگی از داروها، بیماری‌های خودایمنی یا بیماری‌های دیگر را نیز بررسی کند. ممکن است علت روشنی وجود داشته باشد، اما اگر خستگی غیرعادی است، باید بررسی شود.

تغییر عادات دفع

استرس و اضطراب یا صرفا افزایش سن، در عادت‌های دفع تغییراتی ایجاد می‌کنند، با این‌ حال، دکتر پاتل می‌گوید افراد هرگز نباید خودشان سندرم روده تحریک‌پذیر را تشخیص دهند یا تصور کنند که صرفا استرس بر عملکرد روده‌شان تاثیر گذاشته است. ابتدا باید از نبود احتمال بیماری‌های جسمی، از جمله سرطان روده، مطمئن شویم.

تغییر در عادت‌ دفع تنها به معنای اسهال یا یبوست نیست. برخی افراد به‌طور متناوب هر دو حالت را دارند، یعنی گاه بیشتر از گذشته نیاز به دفع پیدا می‌کنند و گاه احساس می‌کنند روده‌شان کاملا تخلیه نشده است. شکل مدفوع نیز ممکن است تغییر کند، مثلا به دلیل وجود تومور، باریک و نواری‌شکل شود. درد در ناحیه مقعد درد و احساس انقباض هم می‌تواند هشداردهنده باشد

درد شکمی و وجود خون در مدفوع نیز از دیگر علائم هشداردهنده‌اند. دکتر پاتل می‌افزاید: «من اندکی پیش از تشخیص بیماری، شب‌ها با احساس ناگهانی نیاز به دفع از خواب بیدار می‌شدم. این نیز یکی دیگر از علائم هشداردهنده است.»

اگر تغییر در عادت‌های دفعی بیش از سه هفته ادامه یافت یا مرتب تکرار شد، به پزشک مراجعه کنید. دکتر پاتل می‌گوید: «اگر علامتی ظرف یک یا دو هفته برطرف شود، احتمال نگران‌کننده‌بودن آن کمتر است، اما علائمی که ادامه پیدا می‌کنند یا آشکارا با وضعیت معمول تفاوت داشته باشند، باید بررسی شوند.»

طبق اعلام وسسه سرطان روده بریتانیا، از هر ۱۰ فردی که سرطان روده آن ها در نخستین مرحله تشخیص داده می‌شود، حدود ۹ نفر دست‌کم پنج سال زنده می‌مانند. در آخرین مرحله بیماری، این رقم به یک نفر از هر ۱۰ نفر کاهش می‌یابد.

لاغر شدن بدون تلاش برای کاهش وزن

کاهش اشتها اغلب همراه با کاهش وزن بی‌دلیل رخ می‌دهد، اما هرکدام از این علائم ممکن است به‌تنهایی نیز بروز کند. کاهش وزن بی‌دلیل به‌ویژه با سرطان‌های دستگاه گوارش، از جمله سرطان روده، ارتباط دارد، اما ممکن است در سرطان‌های ریه، کبد، کلیه و خون نیز رخ دهد.

سرطان به دلایل مختلفی می‌تواند باعث کاهش وزن شود. برخی سرطان‌ها اشتها را کاهش می‌دهند و برخی دیگر باعث دشواری در بلع یا حالت تهوع می‌شوند. سرطان‌هایی که دستگاه گوارش را درگیر می‌کنند ممکن است بر هضم و جذب مواد مغذی اثر بگذارند؛ برخی دیگر نیز موجب تغییرات التهابی می‌شوند که سوخت‌وساز بدن را تغییر می‌دهد.

دکتر پاتل تاکید می‌کند هرگز کاهش وزن بی‌دلیل را نادیده نگیرید. او توضیح می‌دهد که عوامل غیرسرطانی متعددی از جمله پرکاری تیروئید، دیابت، اختلالات گوارشی و برخی داروها، هم می‌توانند موجب این وضعیت شوند. با این‌ حال، کاهش وزن مداوم و بی‌دلیل همواره باید بررسی شود؛ به‌ویژه اگر با علائم دیگری مانند درد شکمی، نفخ و مشکلات بلع همراه باشد.

نفخ دائمی

نفخ معمولی می‌آید و می‌رود، اما اگر برطرف نشود و احساس کنید شکمتان در حال بزرگ‌تر شدن است، وضعیت نگران‌کننده‌تر خواهد بود؛ به‌ویژه اگر با درد لگن، زود سیر شدن یا کاهش اشتها همراه باشد. نفخی که برطرف نمی‌شود، گاهی ممکن است یکی از علائم هشداردهنده اولیه سرطان تخمدان، روده، کبد، لوزالمعده یا رحم باشد.

نفخ مرتبط با سرطان بر اثر فشار تومور بر اندام‌های مجاور یا تجمع مایع در شکم ایجاد شود و اصطلاح پزشکی آن «آسیت» است.

اگر نفخ بیش از سه هفته ادامه یافت، در حال تشدید بود یا مرتب عود کرد، از پزشک عمومی وقت بگیرید. دکتر پاتل می‌گوید: «ممکن است علت آن سندرم روده تحریک‌پذیر، بیماری سلیاک یا عارضه‌ای غیرسرطانی باشد، اما بسیار مهم است که احتمال سرطان تخمدان و سایر سرطان‌ها را رد کنیم. این سرطان‌ها اغلب دیر تشخیص داده می‌شوند، زیرا در آغاز علائمی غیراختصاصی دارند.»

پزشک ممکن است آزمایش خون تجویز کند و بسته به علائمتان، بررسی‌های تکمیلی انجام دهد یا شما را به پزشک متخصص ارجاع دهد. نکته مهم این است که بدانید چه وضعیتی برای شما طبیعی است. اگر تغییری ایجاد شد و احساس کردید مشکلی وجود دارد، آن را استرس یا افزایش سن نسبت ندهید و برای بررسی آن به پزشک مراجعه کنید.

طبق اعلام موسسه تحقیقات سرطان بریتانیا، حدود یک نفر از هر سه نفر پس از مشاهده یکی از علائم احتمالی سرطان، تماس با پزشک عمومی خود را شش ماه به تاخیر می‌اندازد. در حالی که این تاخیر می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد. مطالعه‌ای در نشریه پزشکی بریتانیا نشان داده که هر چهار هفته تاخیر در درمان با افزایش ۶ تا ۱۳ درصدی خطر مرگ همراه است و هرچه درمان بیشتر به تاخیر بیفتد، این خطر نیز افزایش می‌یابد.

دکتر پاتل می‌گوید: «تشخیص دیرهنگام اغلب به این معنا است که سرطان برای رشد یا گسترش فرصت بیشتری داشته است که معمولا به درمان‌های تهاجمی و شدیدتر و کاهش احتمال بهبودی منجر می‌شود.»