دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، هفتهها تلاش کرده بود با حکومت ایران بهنوعی تحولات مثبت را رقم بزند، اما چندان موفق نبود.
اما روز سهشنبه به نظر میرسید رویکرد جدیدی در پیش گرفته است. به گفته یک مقام آمریکایی که با سیانان گفتگو کرده، ترامپ به فرستادگان ارشد دولتش دستور داده گفتوگوها با حکومت ایران را متوقف کنند. منابع آگاه به این خبرگزاری آمریکایی گفتند، مقامهای کاخ سفید اخیرا به متحدان سیاسی خود اطلاع دادند که در حال تغییر راهبرد هستند؛ یعنی بهجای رویکرد «هرچه سریعتر ایران را چکشکاری کنیم»، به سمت «بهمرور (حکومت) ایران را خفه کنیم» حرکت میکنند.
ترامپ همچنین برخلاف گذشته که بارها مدعی شده بود مذاکرات بهخوبی پیش میرود و توافق جدید بهزودی حاصل خواهد شد، اعلام کرد که اصلا هیچ دیپلماسیای در جریان نیست.
او در شبکههای اجتماعی نوشت: «هیچ مذاکره یا گفتوگویی با جمهوری اسلامی ایران در جریان نیست و هیچ مذاکره یا گفتوگویی نیز برنامهریزی نشده است. محاصره دریایی همچنان بهطور کامل برقرار است. تنگه هرمز باز و در حال فعالیت است. تمام مینهای دریایی برداشته یا منفجر شدهاند. از توجه شما به این موضوع سپاسگزارم!»
سیانان مینویسد، تردد از تنگه هرمز همچنان محدود انجام میشود و کشتیهایی که از این آبراه حیاتی عبور میکنند، همچنان هدف پرتابههای ایرانی قرار میگیرند.
براساس این گزارش، ترامپ اکنون نشان میدهد که آماده است خود را از این درگیری تا حدی کنار بکشد.
مقامهای آمریکایی روز سهشنبه گفتند دستور ترامپ به تیم مذاکرهکنندهاش ــ شامل جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، و فرستادگانش استیو ویتکاف و جرد کوشنر ــ برای وارد نشدن به تعامل با تهران، پس از چند «گفتوگوی مثبت» با ایران صادر شده است.
با این حال، به گفته مقامها، ترامپ همچنان از خودداری تهران از پذیرفتن خواستههایش ناراضی است. او میخواهد منتظر بماند تا رهبران حکومت ایران نشانههایی از آمادگی دوباره برای دستیابی به توافق موردنظر او نشان دهند و سپس گفتوگوها را از سر بگیرد.
یک روز پیش از انتشار پیام ترامپ در شبکههای اجتماعی، کوشنر در جریان سفرش به خاورمیانه ارزیابی خوشبینانهتری از مذاکرات ارائه کرده بود. او در مصاحبهای با فاکسنیوز گفت گفتوگوهای میان آمریکا و ایران «احتمالا از همیشه جدیتر و گستردهتر» است و افزود که تیم آمریکایی با افراد مختلفی در داخل حکومت ایران در حال گفتوگو است.
او گفت: «آنها بهشکلی بسیار جدی در حال تعامل هستند و این بسیار مثبت است.» کوشنر افزود: «ما گفتوگوهای بسیار مثبت و فعالی داریم.»
مقامهای تهران بارها ادعا کردهاند که انجام مذاکرات مستقیم با آمریکا صحت ندارد. ترامپ پیشتر از این تکذیبها خشمگین شده و گفته بود ایران در حال بازی دادن آمریکاست و مقامهای حکومت ایران در گفتوگوهای خصوصیتر تمایل زیادی به دستیابی به توافق نشان دادهاند.
در پشت پرده نیز، به گفته افرادی که از موضوع اطلاع دارند، ترامپ از شکلگیری توافقی که ایران در تلاش است با عمان برای مدیریت تردد در تنگه هرمز به آن دست یابد، ناراضی شده است. او این هفته به عمان حمله لفظی کرد و حتی این کشور حاشیه خلیج فارس را به بمباران تهدید کرد؛ این در حالی است که عمان برای دههها یکی از شرکای راهبردی آمریکا بوده است.
ترامپ روز دوشنبه در دفتر بیضی کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «فکر نمیکنم رفتار خوبی داشتهاند، اما خیلی راحت با آنها برخورد خواهیم کرد؛ درست همانطور که با دیگران برخورد میکنیم.»
ایران و عمان هر دو در امتداد تنگه هرمز ساحل دارند و بر اساس آنچه مقامهای منطقهای درباره این توافق احتمالی مطرح کردهاند، کنترل تردد ورودی و خروجی از خلیج فارس میان دو کشور تقسیم خواهد شد.
در داخل کاخ سفید نگرانیهایی وجود دارد که این طرح، که هنوز نهایی نشده، ممکن است کنترل ایران بر این آبراه را تقویت کند. برخی مقامهای آمریکایی معتقدند عمان در مذاکرات بیشتر به نفع ایران عمل کرده تا آمریکا و بهجای یک شریک بیطرف، موضعی نزدیکتر به تهران داشته است.
یکی از پیشنهادهایی که ترامپ و مقامهای ارشد آمریکایی با آن مخالفاند، دریافت هزینه از کشتیهایی است که قصد عبور از تنگه را دارند. ترامپ تاکید کرده است که هیچ عوارض یا پرداخت دیگری نباید دریافت شود، اما برخی نسخههای مطرحشده از این توافق شامل هزینههایی مرتبط با حفاظت از محیط زیست یا امنیت بودهاند.
این چیزی نیست که ترامپ برای نحوه فعالیت این آبراه در نظر دارد. او خواهان توافقی است که عبور و مرور در تنگه را کاملا به وضعیت پیش از جنگ بازگرداند؛ زمانی که تردد کشتیها بدون محدودیت در این آبراه بینالمللی انجام میشد. دولت ترامپ بارها گفته است که اجازه دادن به هر کشوری برای اعمال کنترل بر این تنگه، یک سابقه خطرناک ایجاد خواهد کرد.
به نوشته سیانان، بازگرداندن تردد عادی در تنگه هرمز به چالش اصلی جنگ تبدیل شده است، هرچند ترامپ این هفته گفت که هدف اصلی او همچنان جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است.
مقامهای آمریکایی گفتهاند انتظار میرود آمریکا بهزودی تحریمهای اقتصادی بسیار سنگین جدیدی علیه ایران اعمال کند؛ شاید حتی از همین هفته. مقامهای نظامی، از جمله پیت هگست، وزیر جنگ، نیز گفتهاند نیروهای آمریکایی در منطقه آمادهاند محاصره بنادر ایران را برای مدت نامحدود اجرا کنند.
ترامپ و تیمش معتقدند فشار اقتصادی بر ایران در نهایت حکومت را وادار خواهد کرد شرایط او را برای پایان جنگ بپذیرد. اما مقامات جمهوری اسلامی نیز معتقدند ترامپ تحت فشار سیاسی قرار دارد تا از جنگ خارج شود و همین مسئله موجب شکلگیری این بنبست شده است.
سیانان مینویسد، فشار نظامی نیز بر ترامپ برای مذاکره درباره خروج از جنگ افزایش یافته است. استقرار نیروهای نظامی و تجهیزات آمریکایی در منطقه، که از نظر تاریخی طولانی بوده است ــ از جمله ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن ــ به دلیل هزینه و فشاری که بر کشتیها و ملوانان وارد کرده، مورد توجه و انتقاد قرار گرفته است. ترامپ همچنین اذعان کرده است که پس از شش ماه جنگ، ذخایر پیشرفتهترین مهمات آمریکا به سطحی که او میخواهد نرسیده است.
با این حال، او تاکنون در برابر درخواستهای فزاینده جمهوریخواهان برای یافتن راهی جهت خروج از جنگ مقاومت کرده و تأکید کرده است که احساس نمیکند با کمبود وقت مواجه باشد.
ترامپ همچنین در یک پیام دیگر در شبکههای اجتماعی در روز سهشنبه، نقشه تنگه هرمز را منتشر کرد که زیر آن عبارت «قلمرو آمریکا»نوشته شده بود؛ اظهارنظری که نشان نمیدهد آمریکا به این زودیها قصد خروج نظامی از منطقه را دارد.
