جدال لفظی میان مقام‌های تهران و واشنگتن بر سر کنترل تنگه هرمز ادامه دارد و هر دو طرف مدعی‌اند که کنترل این آبراه حیاتی در اختیار آنهاست و می‌توانند از آن برای رسیدن به اهدافشان استفاده کنند.

دریاسالار برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام)، با انتشار ویدیویی در شبکه اجتماعی اکس، اعلام کرد که نیروهای آمریکایی مین‌های دریایی کارگذاری‌شده به دست سپاه پاسداران را از تنگه هرمز پاک‌سازی کرده‌اند.

کوپر گفت این عملیات طی چند ماه گذشته با مشارکت غواصان نیروی دریایی، نیروهای ویژه و یگان‌های ارتش، نیروی دریایی، نیروی هوایی و تفنگداران دریایی آمریکا انجام شده و مسیرهای بین‌المللی کشتیرانی اکنون «باز و ایمن» است.

او همچنین گفت از زمان ازسرگیری محاصره دریایی ایران در اواسط ژوئیه، نیروهای آمریکایی با استفاده از بیش از ۲۰ شناور جنگی و صدها هواگرد، از عبور نزدیک به یک هزار و ۵۰۰ کشتی تجاری از تنگه هرمز پشتیبانی کرده‌اند. به گفته او، این کشتی‌ها حدود ۷۵۰ میلیون بشکه نفت خام را به بازارهای جهانی منتقل کرده‌اند.

فرمانده سنتکام افزود که از زمان اجرای دوباره این محاصره، ایران هیچ نفتی از سواحل خود صادر نکرده است و «هیچ کشتی‌ای بدون اجازه آمریکا به بنادر ایران وارد یا از آن خارج نشده است.» به گفته او، تنها کشتی‌هایی که با اهداف بشردوستانه تردد داشته‌اند، اجازه عبور دریافت کرده‌اند.

کوپر در ادامه افزود نیروهای آمریکایی تاکنون ۷۵ شناور را که قصد نقض محاصره را داشتند، وادار به بازگشت کرده و سه شناور را نیز به دلیل عدم تبعیت از دستورات از کار انداخته‌اند.

در سوی دیگر، فرماندهی نیروی دریایی سپاه پاسداران روز جمعه با انتشار بیانیه‌ای، اظهارات مقام‌های آمریکایی درباره بازگشایی تنگه هرمز را رد و اعلام کرد: «تنگه هرمز بر روی تمامی کشتی‌هایی که بدون هماهنگی با جمهوری اسلامی ایران قصد تردد دارند مسدود است و این روند تا پایان شرارت‌های ارتش آمریکا و اجرای تعهدات مقرر ادامه خواهد یافت.»

یدالله جوانی، معاون سیاسی سپاه پاسداران، نیز با اشاره به جنگ نظامی ایران و آمریکا و با استناد به یکی از گفته‌های جان مرشایمر، نظریه‌پرداز «واقع‌گرایی تهاجمی»، مدعی شد که آمریکا در مقایسه با جمهوری اسلامی ایران «هیچ برگ نظامی برای رو کردن ندارد».

او در گفتگویی در صداوسیما، حمله آمریکا به ایران را حاصل «اشتباهی محاسباتی» دانست و گفت: «اگر این شش ماه را ترامپ از قبل پیش‌بینی می‌کرد که چه اتفاقاتی رخ خواهد داد، قطعا جنگ را آغاز نمی‌کرد.»

به‌رغم این ادعاها، مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO)، نهاد ناظر بر تجارت دریایی، نیز روز جمعه ششم شهریورماه اعلام کرد در هفت روز گذشته، به طور میانگین روزانه حدود ۲۹ کشتی باری از تنگه هرمز عبور کرده‌اند؛ آماری که بالاتر از برآورد برخی شرکت‌های ردیابی کشتیرانی است.

بر اساس داده‌های این مرکز، در این مدت ۱۰۳ کشتی وارد خلیج فارس شده‌اند و ۱۰۱ کشتی نیز از آن خارج شده‌اند. این نهاد همچنین از افزایش نسبی تردد دریایی پس از پایان درگیری‌های فعال میان ایران و آمریکا در اواخر تیرماه خبر داد.

برخی شرکت‌های ردیابی کشتیرانی، از جمله کپلر، عبور روزانه کمتر از ۱۰ کشتی را گزارش کرده‌اند. بخشی از این اختلاف آماری به خاموش شدن مکرر سامانه‌های شناسایی خودکار کشتی‌ها در منطقه مرتبط است.

چه کسی دست برتر را در تنگه هرمز دارد؟

رسانه اکسیوس با انتشار گزارشی به این پرداخت که واقعا در تنگه هرمز چه می‌گذرد و کدام طرف بیشترین کنترل را بر این آبراه دارد؟

به نوشته باراک راوید، خبرنگار این رسانه آمریکایی، تنگه هرمز از آغاز جنگ در اواخر فوریه، قدرتمندترین برگ برنده ایران بوده است، اما مقام‌های آمریکایی می‌گویند طی دو ماه گذشته، ارتش آمریکا به‌تدریج اهرم فشار ایران بر این آبراه حیاتی را تضعیف کرده است.

در این گزارش اشاره شده که مقام‌های آمریکایی می‌گویند ورق را در تنگه هرمز برگردانده‌اند و معتقدند این وضعیت می‌تواند نقطه عطفی در جنگ باشد؛ نقطه عطفی که نه‌تنها به‌تدریج موجب تسکین اقتصاد جهان می‌شود، بلکه می‌تواند به توافق بهتری با ایران نیز منجر شود.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری ایالات متحده، روز پنجشنبه در گفتگویی تلفنی با اکسیوس اظهار کرد: «آن لعنتی باز است. واکنش ایران خیلی خفیف است. آنها نمی‌خواهند ما دوباره به آنها حمله کنیم. کل ماجرا همین است. مابقی چیزها دیگر اهمیتی ندارد.»

بازگشایی تنگه هرمز، محور اصلی تفاهم‌نامه آمریکا و ایران (MOU) بود، با این حال این آبراه هیچ‌گاه به‌طور کامل باز نشد و این توافق نیز خیلی زود فروپاشید.

پس از فروپاشی تفاهم‌نامه، ارتش آمریکا تلاش کرد تنگه هرمز را یک‌جانبه بازگشایی کند. این تلاش شامل چندین مرحله بود، از جمله آنکه نیروی عملیاتی نظامی آمریکا، همراه با امارات متحده عربی، هدایت کشتی‌ها را از مسیر جنوبی تنگه آغاز کردند و همزمان آنها را پشتیبانی هوایی و حملات پهپادی و موشک‌های کروز ایران را رهگیری کردند.

در عین حال، بمباران دو هفته‌ای آمریکا در جنوب ایران، توان سپاه پاسداران برای حمله به کشتی‌هایی را که از تنگه عبور می‌کردند، به میزان قابل‌توجهی کاهش داد.

در عملیات مین‌روبی، غواصان نیروی دریایی، نیروهای یگان ویژه نیروی دریایی آمریکا (Navy SEALs)، پهپادهای زیرسطحی و سطحی حضور داشتند و پیمانکاران خصوصی نیز برای شناسایی و خنثی کردن مین‌ها به کار گرفته شدند. همزمان، محاصره بنادر ایران دوباره برقرار شد.

به نوشته اکسیوس، اگرچه تعداد کشتی‌هایی که در حال حاضر از تنگه هرمز عبور می‌کنند و میزان نفتی که از آنجا صادر می‌شود همچنان بسیار پایین‌تر از سطح پیش از جنگ است، اما وضعیت میدانی بهبود یافته است. مقام‌های آمریکایی می‌گویند ایران بخش زیادی از کنترل خود بر تنگه را از دست داده و ارتش آمریکا عملا کنترل بخش عمده‌ای از آن را در اختیار دارد.

ایران همچنان به سمت کشتی‌ها شلیک می‌کند، اما توانایی آن برای هدف قرار دادن دقیق آنها محدود است. یک مقام آمریکایی گفت تنها ۲درصد کشتی‌هایی که طی ماه گذشته از تنگه عبور کرده‌اند آسیب دیده‌اند.

مقام‌های آمریکایی می‌گویند، بیش از ۲۰۰ شیء شبیه به مین از مسیر اصلی تنگه هرمز پاکسازی شده است که تنها ۱۱ موردشان مین واقعی بوده‌اند و فقط تعداد کمی از آن‌ها به‌درستی کار گذاشته شده بودند.

همچنین مقام‌های آمریکایی می‌گویند در هفته‌های اخیر، تردد از مسیر جنوبی تنگه هرمز به ۲۰ تا ۳۰ نفتکش در هر شب افزایش یافته است که به‌طور میانگین ۹ تا ۱۰ میلیون بشکه نفت حمل می‌کنند. این میزان تقریبا نصف حجم پیش از جنگ است.

تصویر بزرگ‌تری که از ماجرا وجود دارد این است که نشانه‌های شتاب گرفتن عملیات صادرات نفت تحت حفاظت آمریکا وجود دارد. امارات متحده عربی، بحرین و کویت تاکنون به این عملیات پیوسته‌اند و به نظر می‌رسد عربستان سعودی نیز به آن ملحق شود. مقام‌های آمریکایی امیدوارند قطر نیز به‌زودی ارسال نفتکش‌های حامل گاز مایع طبیعی (LNG) را از مسیر تحت حفاظت آمریکا آغاز کند.

آمریکا امیدوار است تا اواسط سپتامبر، مسیر اصلی تنگه هرمز را آن‌قدر گسترش دهد که دست‌کم ۵۰ کشتی بتوانند هر شب وارد خلیج یا از آن خارج شوند. هدف این است که میزان صادرات نفت به ۶۰ تا ۷۰ درصد سطح پیش از جنگ برسد.

اکسیوس به نقل از دو منبع منطقه‌ای نوشت که جمهوری اسلامی ایران در روزهای اخیر به ازسرگیری مذاکرات تمایل نشان داده است.

فرمانده ارتش پاکستان نیز یکشنبه گذشته به تهران رفت تا میانجی‌گری میان آمریکا و ایران را دوباره احیا کند. پس از او، وزیر امور خارجه عمان نیز در همان هفته به تهران رفت تا درباره تنگه هرمز گفتگو کند. منابع منطقه‌ای گفتند نخست‌وزیر قطر، که میانجی کلیدی میان ایران و آمریکا است، روز پنجشنبه به درخواست ایران وارد تهران شد.

با این حال، دست‌کم در مواضع علنی، ایران همچنان بر همان مواضع قبلی‌اش پافشاری می‌کند و خواستار اجرای تفاهم‌نامه از سوی آمریکا و ارائه شرایطی برای بازگشایی تنگه هرمز است.

ترامپ هم می‌گوید که علاقه‌ای به مذاکره با ایران ندارد. او روز پنجشنبه در شبکه تروث سوشال نوشت: «من نمی‌خواهم دیدار کنم، آنها می‌خواهند. در واقع، آنها التماس می‌کنند که توافقی حاصل شود.»

اما به نوشته اکسویس، استیو ویتکاف، فرستاده کاخ سفید، همچنان با قطری‌ها و دیگر میانجی‌ها در تماس است. مذاکره‌کنندگان آمریکایی می‌خواهند ببینند آیا محاصره آمریکا، کارزار فشار اقتصادی و افزایش اهرم فشار واشنگتن در تنگه هرمز می‌تواند ایران را وادار کند از مواضعش کوتاه بیاید یا نه.

مقام‌های آمریکایی معتقدند تغییر شرایط در تنگه هرمز، اهرم فشار قوی‌تری را در اختیار دولت ترامپ قرار داده است. آنها تفاهم‌نامه ۱۷ ژوئن را که بخشی از آن بر تنگه هرمز متمرکز بود، دیگر معتبر نمی‌دانند و همچنین مذاکرات میان عمان و ایران درباره ترتیبات جدید برای مدیریت تنگه را بیشتر «سروصدایی بیهوده» تلقی می‌کنند.